Ryba ma płetwy parzyste - piersiowe i brzuszne - oraz nieparzyste: grzbietową, odbytową i ogonową. Część gatunków ma jeszcze małą płetwę tłuszczową. Dla wędkarza płetwy są przede wszystkim cechą rozpoznawczą: pozwalają odróżnić łososiowatą od karpiowatej i okonia od jazgarza, a płetwa ogonowa wyznacza koniec pomiaru.
Parzyste i nieparzyste
Płetwy piersiowe i brzuszne występują po obu stronach ciała i odpowiadają kończynom kręgowców lądowych. Służą do manewrowania: hamowania, skrętów i utrzymania pozycji. Płetwy grzbietowa, odbytowa i ogonowa leżą w płaszczyźnie symetrii ciała. Ogonowa napędza rybę, pozostałe ją stabilizują.
Od tego schematu są wyjątki pomocne w rozpoznawaniu gatunków. Węgorz nie ma płetw brzusznych, a jego płetwy grzbietowa, ogonowa i odbytowa zrosły się w jeden ciągły fałd. U babek płetwy brzuszne są zrośnięte w przyssawkę na spodzie ciała. Minogi nie mają ani płetw parzystych, ani szczęk.
Płetwa tłuszczowa
Płetwa tłuszczowa jest mała, miękka i nie ma promieni. Leży na grzbiecie między płetwą grzbietową a ogonową. Atlas opisuje ją u łososiowatych: pstrąga potokowego i tęczowego, troci wędrownej i jeziorowej, łososia, głowacicy, lipienia, siei, sielawy i pelugi. Poza nimi ma ją stynka oraz dwa sumiki - czarny i karłowaty. Sum europejski płetwy tłuszczowej nie ma.
Ryba z płetwą tłuszczową na pewno nie jest karpiowatą, ale nie musi być łososiowatą. Od tego zależą obowiązki wędkarza. Przy połowie ryb łososiowatych i lipieni wolno używać tylko jednej wędki (art. 8 ust. 1 pkt 11 ). Sumika czarnego i sumika karłowatego trzeba po złowieniu niezwłocznie uśmiercić i nie wolno ich wpuścić do żadnych wód (§ 8 ).
Nad wodą: płetwa tłuszczowa u ryby z wąsikami wokół pyska oznacza sumika, a nie łososiowatą. Takiej ryby nie wypuszczasz.
Płetwy odróżniają podobne gatunki
Najwięcej mówią płetwy grzbietowe: ich liczba, położenie i kształt. Pary gatunków odróżnianych w atlasie po płetwach:
| Gatunki | Cecha |
|---|---|
| okoń i jazgarz | okoń ma dwie wyraźnie oddzielone płetwy grzbietowe, jazgarz - jedną ciągłą |
| płoć i wzdręga | u płoci grzbietowa leży dokładnie nad nasadą płetw brzusznych, u wzdręgi - za nią |
| karaś pospolity i srebrzysty | górna krawędź grzbietowej wypukła u pospolitego, wklęsła u srebrzystego |
| lipień i pstrąg potokowy | lipień ma wysoką, żaglowatą grzbietową, pstrąg - niską |
| kleń i jelec | krawędź płetwy odbytowej wypukła u klenia, wklęsła u jelca |
U okonia pierwsza płetwa grzbietowa ma 13-17 sztywnych promieni. U sandacza obie grzbietowe też są oddzielone: pierwsza ma 13-15 twardych promieni, druga 1-2 twarde i 20-24 miękkie. Miętus ma dwie płetwy grzbietowe, z których druga ciągnie się przez większą część grzbietu, i podobnie długą płetwę odbytową.

Promienie: twarde i miękkie
Płetwę rozpinają promienie - twarde, sztywne, albo miękkie i rozgałęzione. Brzana ma w krótkiej płetwie grzbietowej silny, ząbkowany twardy promień, a karp - długą płetwę grzbietową z 3-4 twardymi promieniami.
Liczenie promieni przydaje się przy rybach bardzo podobnych, gdy inne cechy zawodzą. Leszcz ma w płetwie odbytowej 24-30 rozgałęzionych promieni, krąp 19-22, a rozpiór 35-44. Nad wodą zwykle wystarczy porównać długość płetwy odbytowej. Gdy to nie wystarcza, policz promienie.
Płetwa ogonowa i zahaczenie za płetwę
Wymiar ochronny mierzy się do końca najdłuższego promienia płetwy ogonowej (§ 6 ust. 2 pkt 1 ). Kształt ogona różni się między gatunkami. Łosoś ma płetwę ogonową głęboko wciętą, a lin - zaokrągloną, bez wcięcia. Przy każdym kształcie mierzysz do najdalszego punktu ogona, a nie do wcięcia.
Rybę zahaczoną poza głową, na przykład za płetwę grzbietową, regulamin amatorskiego połowu ryb każe wypuścić niezależnie od długości . Wyjątkiem są gatunki nierodzime, których wypuszczać nie wolno.
Na egzaminie
- Które płetwy u ryb są parzyste?
- U których ryb występuje płetwa tłuszczowa?
- Wędkarz złowił rybę z płetwą tłuszczową i twierdzi, że to karpiowata, więc wolno mu łowić na dwie wędki. Czy ma rację?
- Wędkarz podhaczył rybę za płetwę grzbietową, ale ryba przekracza wymiar ochronny. Co powinien zrobić?
Na pytanie o płetwę tłuszczową poprawna odpowiedź to "u łososiowatych". W pytaniu o wędkarza trzeba pamiętać, że płetwa tłuszczowa wyklucza karpiowate, ale o liczbie wędek decyduje gatunek.
Najczęściej zadawane pytania
Dlaczego kształt i liczba promieni płetwy odbytowej są tak ważne przy rozpoznawaniu ryb karpiowatych?
Wiele ryb karpiowatych ma bardzo podobne, srebrzyste ubarwienie boków, natomiast budowa płetwy odbytowej jest cechą stałą dla gatunku.
Zewnętrzna krawędź płetwy odbytowej pozwala natychmiast odróżnić klenia (krawędź wypukła, zaokrąglona) od jazia i jelca (krawędź wklęsła, wycięta), a długość jej podstawy odróżnia leszcza i sapę (bardzo długa płetwa odbytowa) od krąpia i płoci.
Które płetwy u ryb są parzyste?
Parzyste są płetwy piersiowe i brzuszne - po jednej z każdej strony ciała. Odpowiadają kończynom kręgowców lądowych i służą do manewrowania: hamowania, skrętów, utrzymania pozycji.
Płetwy nieparzyste - grzbietowa, odbytowa i ogonowa - leżą w płaszczyźnie symetrii ciała. Ogonowa napędza rybę, pozostałe ją stabilizują.
Położenie płetw brzusznych bywa cechą rozpoznawczą: u karpiowatych leżą na brzuchu mniej więcej w połowie długości ciała, u okoniowatych - tuż pod piersiowymi.
Które ryby w polskich wodach mają małą płetwę tłuszczową między grzbietem a ogonem?
Niewielka, pozbawiona promieni kostnych narośl skórna na grzbiecie przed ogonem występuje u ryb łososiowatych (pstrąga potokowego, pstrąga tęczowego, pstrąga źródlanego, łososia, troci wędrownej i jeziorowej, głowacicy), u lipienia, u siei, sielawy i stynki, a także u obcych sumików (karłowatego i czarnego).
Jej obecność u srebrzystej ryby złowionej w rzece lub jeziorze natychmiast wyklucza przynależność do rodziny karpiowatych (np. klenia, jelca czy uklei).
Wędkarz złowił rybę z płetwą tłuszczową i twierdzi, że to karpiowata, więc wolno mu łowić na dwie wędki. Czy ma rację?
Nie ma racji, ale i uzasadnienie "skoro tłuszczowa, to łososiowata" jest błędne.
Płetwa tłuszczowa - mała, pozbawiona promieni fałda między płetwą grzbietową a ogonową - u karpiowatych nie występuje, więc złowiona ryba karpiowatą nie jest. Tyle z tej cechy wynika.
Nie wynika z niej natomiast przynależność do łososiowatych. Płetwę tłuszczową ma również sumik karłowaty, ryba z rodziny sumikowatych, a także sumik czarny - oba to gatunki obce, przy których żadne ograniczenie do jednej wędki nie obowiązuje. Wręcz przeciwnie: złowionego sumika trzeba niezwłocznie uśmiercić, § 8 .
Ograniczenie bierze się z gatunku, nie z płetwy: zabrania się połowu więcej niż dwiema wędkami jednocześnie, a w wypadku ryb łososiowatych i lipieni - więcej niż jedną wędką, art. 8 ust. 1 pkt 11 . Lipień też należy do rodziny łososiowatych i ma płetwę tłuszczową, a ustawa wymienia go dodatkowo z nazwy, więc limit jednej wędki obejmuje go bez żadnych wątpliwości.
Kolejność jest więc odwrotna niż w rozumowaniu wędkarza: najpierw oznacz gatunek, potem licz wędki. Naruszenie limitu jest wykroczeniem, art. 27b ust. 1 pkt 1.
Wędkarz podhaczył rybę za płetwę grzbietową, ale ryba przekracza wymiar ochronny. Co powinien zrobić?
Wypuścić. Rybę zahaczoną poza obrębem głowy, czyli za linią pokryw skrzelowych, uznaje się za złowioną nieprawidłowo i wypuszcza niezależnie od długości .
Zasada odcina pokusę łowienia na szarpaka: bez niej każdy przypadkowy zaczep dałoby się przedstawić jako zwykłe branie. Sam szarpak jest zabroniony - art. 8 ust. 1 pkt 12 lit. c .
Uszkodzenie ryby nie zmienia obowiązku: uśmiercać wolno tylko ryby przeznaczone do zabrania, art. 33 ust. 1a . Haczyk wypina się w wodzie albo nad podbierakiem, a przy głębokim zacięciu przecina przypon.
Nakaz nie jest jednak bezwzględny, bo nie może znieść normy wyższego rzędu. Podhaczonego okazu gatunku nierodzimego - babki, czebaczka, trawianki, sumika, raka sygnałowego - wypuścić nie wolno: takie okazy należy niezwłocznie uśmiercić, § 8 . Warunek zezwolenia ustępuje rozporządzeniu.
To wymóg regulaminu amatorskiego połowu ryb PZW, czyli warunek zezwolenia wydanego przez użytkownika wód (uprawnionego do rybactwa) - nie przepis ustawy o rybactwie śródlądowym ani rozporządzenia. Na wodach innego użytkownika obowiązuje to, co stanowi jego zezwolenie.
Stan prawny: rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 lipca 2023 r. (Dz. U. poz. 1373) , ustawa z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rybactwie śródlądowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 883 ze zm.) .