Nad wodą spotyka się także zwierzęta z innych grup niż ryby. Dotyczy to przede wszystkim minogów (będących ewolucyjnie odrębnymi bezżuchwowcami), rodzimych i inwazyjnych skorupiaków, chronionych małży pełniących funkcję filtratorów oraz płazów i ssaków wodnych. Ich status ochronny określa, czy wolno je pozyskiwać lub wykorzystywać jako przynętę.
- Minogi (rzeczne, strumieniowe, morskie) to bezżuchwowce (kręgouste): nie mają szczęk ani płetw parzystych, dlatego w klasyfikacji przyjętej w szkole i na egzaminie nie zalicza się ich do ryb. W Polsce są objęte ochroną gatunkową: minóg morski ochroną ścisłą, a minóg rzeczny, strumieniowy i ukraiński ochroną częściową.
- Używanie minogów jako przynęty wędkarskiej jest zakazane; naruszenie zakazów ochrony gatunkowej bez zezwolenia to wykroczenie - art. 131 pkt 14 .
- Rodzime raki (szlachetny i błotny) to skorupiaki objęte regulacjami ustawy o rybactwie; ich nieuprawniony połów jest przestępstwem z art. 27c ust. 1 pkt 1.
- Inwazyjne raki obce (rak pręgowaty i sygnałowy) podlegają przepisom o IGO - po złowieniu nie wolno wpuszczać ich z powrotem do wody.
- Wszystkie krajowe płazy (żaby, ropuchy, traszki) oraz ssaki wodne (wydra, bóbr, rzęsorek) są objęte ścisłą lub częściową ochroną gatunkową.
Minogi: bezżuchwowce, a nie ryby kostnoszkieletowe
W pytaniach egzaminacyjnych pojawiają się także minogi. Choć posiadają wydłużone, węgorzokształtne ciało i żyją w wodzie, w klasyfikacji przyjętej w szkole i na egzaminie nie są rybami, tylko bezżuchwowcami (kręgoustymi).
Minogi należą do kręgoustych (bezżuchwowców - Agnatha / Cyclostomata), stanowiących odrębną grupę kręgowców:
- Brak żuchwy i szczęk: Aparat gębowy minoga ma postać okrągłego lejka przyssawkowego uzbrojonego w ostre zęby rogowe.
- Brak płetw parzystych: Minogi nie posiadają płetw piersiowych ani brzusznych.
- Szkielet chrzęstny i struna grzbietowa: Brak kości oraz brak łusek (skóra jest całkowicie naga, pokryta grubą warstwą śluzu).
- Otwory skrzelowe: Zamiast pokryw skrzelowych (wieczek) posiadają 7 par niezależnych zewnętrznych otworów skrzelowych po bokach ciała.
- Stadium larwalne: Larwa minoga (zwana ślepicą lub robacznicą) żyje zagrzebana w mule rzecznym przez kilka lat, filtrując osady organiczne.
W Polsce występują m.in. minóg rzeczny (Lampetra fluviatilis), minóg strumieniowy (Lampetra planeri) oraz minóg morski (Petromyzon marinus). Minogi są w Polsce objęte ochroną gatunkową: minóg morski ochroną ścisłą, a minóg rzeczny, strumieniowy i ukraiński ochroną częściową. Używanie ich jako przynęty lub jakiekolwiek pozyskiwanie jest zabronione.
Raki w polskich wodach: rodzime a inwazyjne (IGO)
Drugą grupą zwierząt wodnych regulowanych przepisami wędkarskimi są skorupiaki dziesięcionogie, czyli raki:
- Raki rodzime (rak szlachetny i rak błotny): Ich populacje ucierpiały wskutek dżumy raków. Zgodnie z art. 27c ust. 1 pkt 1 , nieuprawniony połów raka szlachetnego lub błotnego stanowi przestępstwo zagrożone karą do 2 lat pozbawienia wolności.
- Raki inwazyjne (rak pręgowaty i rak sygnałowy): Pochodzą z Ameryki Północnej i zostały zaliczone do inwazyjnych gatunków obcych (IGO). Są odpornymi nosicielami dżumy raków. Wędkarz, który złowi raka pręgowatego lub sygnałowego, ma ustawowy zakaz wpuszczania go z powrotem do wody lub przenoszenia do innego zbiornika.
Małże słodkowodne: bioindykatory i partnerzy rozrodu ryb
Wśród bezkręgowców wodnych w pytaniach egzaminacyjnych przewijają się małże słodkowodne - przede wszystkim skójka malarska, skójka grubościenna oraz szczeżuja wielka.
Organizmy te uczestniczą w samooczyszczaniu wód, filtrując dziesiątki litrów wody na dobę. Ponadto są one niezbędnym partnerem rozrodczym dla chronionej ryby - różanki (Rhodeus amarus). Samica różanki za pomocą długiego pokładełka składa ikrę bezpośrednio do jamy skrzelowej żywej szczeżui lub skójki, gdzie zarodki rozwijają się w warunkach zapewniających dopływ tlenu.
Płazy i ssaki wodne w prawie wędkarskim
Wędkarz spędzający czas nad wodą spotyka przedstawicieli innych gromad kręgowców ściśle związanych z rzekami i jeziorami:
- Płazy: Wszystkie rodzime płazy bezogonowe (żaby, ropuchy, kumaki, grzebiuszka) oraz ogoniaste (traszka grzebieniasta, zwyczajna, górska, karpacka) podlegają ochronie prawnej. Wykorzystywanie żab lub kijanek jako przynęty na drapieżniki (np. na suma) jest zabronione.
- Ssaki wodne: Wodny ekosystem zamieszkują m.in. bóbr europejski, wydra europejska oraz rzadkie owadożerne ssaki wodne, takie jak rzęsorek rzeczek (Neomys fodiens). Gatunki te znajdują się pod ochroną i nie wolno ich płoszyć ani niszczyć ich żeremi czy nor.
Kluczowe zasady ochrony: co musi wiedzieć wędkarz
Spotykając nad wodą nietypowe zwierzęta wodne, wędkarz musi pamiętać o podstawowych regułach prawnych:
- Minogi to nie ryby i są pod ochroną gatunkową: minóg morski podlega ochronie ścisłej, a minogi rzeczny, strumieniowy i ukraiński - ochronie częściowej. Nie wolno ich odławiać, płoszyć ani wykorzystywać jako przynęty (np. żywca).
- Ochrona raków rodzimych: Poławianie raka szlachetnego lub błotnego bez uprawnień rybackich jest przestępstwem z art. 27c ustawy o rybactwie śródlądowym.
- Zakaz powrotu dla IGO: Złowione raki obce (pręgowaty, sygnałowy) nie mogą trafić z powrotem do wody ani być przenoszone między akwenami.
- Płazy pod ochroną: Żaby, kijanki i traszki nie mogą służyć za przynętę wędkarską.
Najczęściej zadawane pytania
Dlaczego minóg rzeczny lub strumieniowy nie jest zaliczany do ryb?
W klasyfikacji przyjętej w szkole i na egzaminie minogi nie są rybami - należą do odrębnej grupy kręgoustych (bezżuchwowców). W odróżnieniu od ryb kostnoszkieletowych minogi nie posiadają aparatu szczękowego (ich otwór gębowy tworzy okrągły lejek przyssawkowy z rogowymi zębami), nie mają parzystych płetw piersiowych ani brzusznych, a ich szkielet jest wyłącznie chrzęstny, oparty na strunie grzbietowej. Wszystkie krajowe minogi są objęte ochroną gatunkową (minóg morski ścisłą, pozostałe częściową), a ich połów lub wykorzystywanie na przynętę bez zezwolenia jest wykroczeniem - art. 131 pkt 14 .
Czy wędkarz może łowić raki szlachetne i błotne w wodach publicznych?
Nie w ramach zwykłego amatorskiego połowu ryb. Rodzime gatunki raków (rak szlachetny i rak błotny) podlegają ścisłemu reżimowi ochronnemu w ustawie o rybactwie śródlądowym. Zgodnie z art. 27c ust. 1 pkt 1 , kto nie będąc uprawnionym do rybactwa poławia raka szlachetnego lub raka błotnego, popełnia przestępstwo podlegające grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Rak szlachetny i rak błotny nie mogą być przedmiotem amatorskiego połowu (art. 2 ust. 1 ustawy o rybactwie śródlądowym) - nie ma wyjątku dla wód komercyjnych ani dla zezwolenia uprawnionego.