Objawy choroby - wrzody, nalot pleśni, guzy, deformacje czy pasożyty - nie zwalniają z przestrzegania przepisów ochronnych. Żywą rybę niewymiarową lub złowioną w okresie ochronnym należy niezwłocznie i ostrożnie wypuścić do tej samej wody. Rybę wymiarową można zabrać tylko przy zachowaniu pozostałych przepisów ochronnych, limitów i warunków zezwolenia; nie wolno porzucać jej na brzegu.
- Same objawy choroby lub zranienia nie zwalniają wędkarza z przestrzegania wymiarów, okresów ochronnych i warunków zezwolenia.
- Za naruszenie przepisów ochronnych lub niewypuszczenie żywej ryby złowionej z ich naruszeniem grozi kara ograniczenia wolności albo grzywna nie niższa niż 200 zł - art. 27b ust. 1 pkt 1 i 5 .
- Rybę z widocznymi ranami lub pasożytami można zabrać tylko wtedy, gdy spełnia wszystkie warunki połowu i zabierania; wlicza się ją do obowiązującego limitu.
- Nie wolno wyrzucać padłych lub chorych ryb na brzeg, do zarośli ani pozostawiać ich na lodzie - wynika to z przepisów o ochronie zwierząt i odpadach.
- Ogniska masowych zachorowań, epidemii lub śnięcia ryb należy niezwłocznie zgłaszać gospodarzowi wody (PZW), Państwowej Straży Rybackiej lub Powiatowemu Inspektoratowi Weterynarii.
Prawny dylemat: wymiar i okres ochronny a chora ryba
Na haczyk może trafić szczupak o długości 40 cm (poniżej wymiaru ochronnego 45 cm) pokryty rozległymi wrzodami lub leszcz w maju z ranami po ataku wydry. Chory osobnik może być źródłem zakażenia dla pozostałych ryb w akwenie.
Jednak przepisy ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rybactwie śródlądowym oraz rozporządzenia wykonawczego nie pozwalają wędkarzowi pomijać ochrony ryb z powodu objawów choroby. Zgodnie z art. 9 ust. 1 żywe ryby złowione z naruszeniem wymiaru lub okresu ochronnego muszą być niezwłocznie i z należytą ostrożnością wypuszczone do tej samej wody, w której zostały złowione . Zatrzymanie takiej ryby z powodu objawów choroby nadal narusza przepisy ochronne.
Najczęstsze choroby i pasożyty ryb w polskich wodach
W polskich wodach śródlądowych wędkarze najczęściej spotykają się z następującymi jednostkami chorobowymi i pasożytniczymi:
- Saprolegnioza (pleśniawka): Choroba wywoływana przez organizmy grzybopodobne (oomycety), objawiająca się kłaczkowatym, watowatym nalotem na skórze, płetwach i skrzelach. Zwykle atakuje ryby osłabione tarłem, wahaniami temperatur lub z mechanicznymi ubytkami śluzu.
- Wrzodzienica (furunkuloza) i posocznica: Infekcje bakteryjne charakteryzujące się krwawymi wybroczynami, otwartymi wrzodami, obrzękiem powłok brzusznych i wysadzeniem gałek ocznych (wytrzeszczem).
- Liguloza (rzemieniec): Wywoływana przez tasiemca Ligula intestinalis, którego postać larwalna rozwija się w jamie ciała ryb karpiowatych (głównie leszczy i krąpi). Powoduje nienaturalnie rozdęty, twardy brzuch i ścieńczenie powłok ciała.
- Pasożyty zewnętrzne (skorupiaki i pijawki): Splewka karpiowa (Argulus) przypominająca małe przezroczyste tarczki oraz pijawka rybia (Piscicola geometra) przyczepiająca się do płetw i skóry.
Postępowanie z rybą wymiarową z objawami choroby
Rybę z objawami choroby można zabrać i humanitarnie uśmiercić, jeśli jej połów i zabranie są dozwolone: nie podlega ochronie gatunkowej ani okresowej, spełnia dolny i ewentualny górny wymiar, mieści się w pozostałym limicie, a zezwolenie nie wprowadza zakazu zabierania gatunku lub zasady no-kill. W takim przypadku:
- Ryba musi zostać natychmiast odnotowana w rejestrze połowu (jeśli wymaga tego regulamin łowiska).
- Złowiony osobnik wlicza się w dobowy limit ilościowy lub wagowy - wędkarz nie może "wymienić" chorej ryby na zdrową po późniejszym złowieniu kolejnej sztuki.
- Mięso ryby z wyraźnymi oznakami uogólnionego procesu chorobowego (posocznica, głębokie wrzody gnilne) nie nadaje się do spożycia przez ludzi i powinno zostać bezpiecznie zutylizowane zgodnie z przepisami o odpadach, a nie wrzucone z powrotem do wody czy pozostawione w lesie.
Zakaz porzucania ryb na brzegu i w zaroślach
Porzucanie ryb na brzegu lub na lodzie jest niedopuszczalne - wynika to z przepisów o ochronie zwierząt i odpadach. Rozkładające się tusze stanowią zagrożenie epidemiologiczne dla ptactwa wodnego, zwierząt leśnych i innych użytkowników wód, a sprawca może ponieść odpowiedzialność.
Gdzie i jak zgłaszać podejrzenie epidemii lub śnięcia ryb
Wędkarz, który zaobserwuje w łowisku niepokojące zjawiska - np. dużą liczbę ryb pływających ospale pod powierzchnią z objawami wrzodów, liczne śnięte ryby unoszące się na wodzie czy mętnienie powłok u całych ławic - powinien podjąć następujące kroki:
- Udokumentować sytuację: Zrobić zdjęcia lub nagrać krótki film przedstawiający objawy oraz dokładną lokalizację zdarzenia (współrzędne GPS lub punkt charakterystyczny).
- Powiadomić zarządcę wody: Skontaktować się z właściwym biurem okręgu PZW lub regionalnym zarządem Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie.
- Powiadomić służby ratunkowe i kontrolne: W przypadku podejrzenia skażenia chemicznego lub gwałtownej zarazy zadzwonić pod numer alarmowy 112, do Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska (WIOŚ) lub Państwowej Straży Rybackiej.
Na egzaminie
Pytania testowe dotyczą także postępowania z rybą chorą lub ranną:
- Jeśli pytanie brzmi: Co należy zrobić ze złowioną rybą niewymiarową wykazującą cechy choroby lub zranienia?, jedyną poprawną odpowiedzią jest: Jeśli ryba jest żywa, niezwłocznie wypuścić ją do tej samej wody z zachowaniem należytej ostrożności.
- Odpowiedzi sugerujące uśmiercenie ryby w celach sanitarnych, wyrzucenie na brzeg lub przekazanie do utylizacji są błędne.
Najczęściej zadawane pytania
Czy chorą rybę mającą wymiar ochronny lub złowioną w okresie ochronnym wolno zabić i zabrać?
Nie. Same objawy choroby, zranienia lub deformacji nie uchylają przepisów ochronnych. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3 oraz art. 9 ust. 1 , żywą rybę złowioną z naruszeniem wymiaru lub okresu ochronnego należy niezwłocznie i ostrożnie wypuścić do tej samej wody. Zabranie takiej ryby albo niewypuszczenie jej żywej jest wykroczeniem z art. 27b ust. 1 pkt 1 i 5 ustawy, zagrożonym karą ograniczenia wolności albo grzywny nie niższej niż 200 zł.
Gdzie należy zgłosić zaobserwowane masowe śnięcie ryb lub ognisko epidemii w wodzie?
W przypadku zaobserwowania licznych śniętych ryb, plam zanieczyszczeń lub masowych objawów chorobowych u ryb w akwenie, należy natychmiast zawiadomić gospodarza wody (biuro właściwego okręgu PZW lub właściwy Zarząd Zlewni Wód Polskich), Państwową Straż Rybacką oraz Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska (WIOŚ). W sytuacjach nagłych i przy podejrzeniu poważnego zatrucia rzeki lub jeziora najszybszą ścieżką jest zgłoszenie sprawy pod numer alarmowy 112, który uruchamia procedurę powiadamiania straży pożarnej i służb kryzysowych.