Niektóre ryby i raki trafiły do polskich wód z innych części świata. Wobec nich wędkarz ma jeden obowiązek: złowionego nie wypuszcza – ani z powrotem, ani do innej wody – tylko od razu go uśmierca.
Uważaj też na pomyłkę w drugą stronę. Rak szlachetny i rak błotny to nasze rodzime gatunki i są pod ochroną. Kto weźmie je za obce i zabije, łamie prawo.
- Rybę lub raka z gatunku obcego uśmiercasz od razu i nie wypuszczasz do żadnej wody.
- Najczęściej spotkasz babkę byczą. Obce są też inne babki, czebaczek amurski, sumiki i trawianka, a z raków – sygnałowy, pręgowaty, marmurkowy i luizjański.
- Rak szlachetny i rak błotny są rodzime i chronione – nie wolno ich łowić.
- Ryby na przynętę wpuszczasz tylko do tej wody, z której je złowiłeś.
Co robisz, gdy złowisz gatunek obcy
- Uśmiercasz go od razu – nie zostawiasz go żywego w siatce ani w wiadrze. Rybę uśmiercasz szybko, żeby nie cierpiała: mocne uderzenie w głowę, potem przecięcie skrzeli albo nakłucie serca.
- Nie wypuszczasz go ani tam, gdzie go złowiłeś, ani do innej wody.
- Nie przewozisz go żywego i nie używasz go jako żywca.
- Co dalej z martwą rybą, mówi regulamin okręgu. Najczęściej zabierasz ją z łowiska, czasem trzeba też zgłosić gospodarzowi wody, gdzie ją złowiłeś.
Ta zasada obowiązuje w całym kraju i żaden okręg nie może jej złagodzić. Przepisy wymieniają z nazwy osiem ryb i cztery raki, a obowiązek dotyczy też innych gatunków inwazyjnych, takich jak bass słoneczny. Nie obejmuje natomiast karpia ani amura: też pochodzą z innych krajów, ale przepis ich nie wymienia, więc o tym, czy wolno je zabrać, decydują wymiar, limit i zezwolenie.
Jakie ryby obce możesz złowić
Babka bycza – spotkasz ją najczęściej. Rozpoznasz ją po przyssawce na brzuchu (to zrośnięte płetwy brzuszne) i czarnej plamie na końcu pierwszej płetwy grzbietowej. Obce są też babka łysa, babka rurkonosa i babka szczupła.
Trawianka – krępa, ciemna, z dużym pyskiem. Żyje w małych, zarastających zbiornikach i wypiera z nich rodzime ryby.
Czebaczek amurski – mała ryba, łatwo ją pomylić z młodym kiełbiem. Różnica: kiełb ma wąsiki, czebaczek ich nie ma.
Sumik karłowaty i sumik czarny – małe „sumy” z ośmioma wąsikami i kolcami w płetwach piersiowych. Nasz sum ma sześć wąsików i jest wielokrotnie większy.
Bass słoneczny – mała, wysoka ryba o dyskowatym, mocno spłaszczonym ciele, z pomarańczowo-czerwonymi plamkami. Na końcu pokrywy skrzelowej ma czarną klapkę obrzeżoną szkarłatno-pomarańczowym półksiężycem.
Raki: najpierw sprawdź, czy to nie gatunek chroniony
W Polsce żyją dwa rodzime raki: szlachetny i błotny. Oba są pod ochroną. Obce są raki sygnałowy, pręgowaty, marmurkowy i luizjański.
Raki obce, zwłaszcza sygnałowy i pręgowaty, roznoszą dżumę raczą. Same na nią nie chorują, ale dla raków rodzimych jest śmiertelna. Rak marmurkowy to same samice, które rozmnażają się bez samców i dojrzewają już po kilku miesiącach. Jeden taki rak wystarczy, żeby zasiedlić cały zbiornik.
| Rak | Po czym go poznasz | Co robisz |
|---|---|---|
| sygnałowy | biało-turkusowa plama przy stawie każdych szczypiec; gładki pancerz; spód szczypiec pomarańczowoczerwony | uśmiercasz |
| pręgowaty | ostre kolce po bokach głowy, czerwone poprzeczne pręgi na odwłoku | uśmiercasz |
| marmurkowy | marmurkowy wzór na gładkim pancerzu | uśmiercasz |
| szlachetny | krótkie, masywne szczypce ze szczeliną między palcami, spód ciemnoczerwony; gładki pancerz, bez kolców po bokach głowy | wypuszczasz od razu |
| błotny | długie, wąskie szczypce bez szczeliny, spód biało-żółty; pancerz z drobnymi kolcami | wypuszczasz od razu |
Jak rozpoznać raka krok po kroku
Zacznij od raków obcych, bo mają cechy, których nie da się pomylić. Sam kolor spodu szczypiec niczego nie rozstrzyga: u szlachetnego jest ciemnoczerwony, u sygnałowego – pomarańczowoczerwony.
- Spójrz na szczypce przy stawie. Biało-turkusowa plama – to rak sygnałowy.
- Spójrz na boki głowy i odwłok. Ostre kolce i poprzeczne pręgi – rak pręgowaty. Marmurkowy wzór na gładkim pancerzu – rak marmurkowy.
- Dopiero teraz sprawdź, czy to rak rodzimy. Szlachetny ma krótkie, masywne szczypce i gładki pancerz. Błotny ma długie, wąskie szczypce i drobne kolce na pancerzu.
- Nadal nie masz pewności? Nie zabijaj go i nie zabieraj. Raka rozpoznaje się po kilku cechach naraz, nie po jednej.
Żywiec tylko z tej samej wody
Rybę na przynętę możesz wpuścić tylko do tej wody, z której ją złowiłeś. Płoć z jeziora A nie może trafić na haczyk w jeziorze B – nawet jeśli oba jeziora należą do tego samego okręgu. Właśnie z przewożonym żywcem gatunki obce najczęściej trafiają do nowych wód.
Sprawdź też w zezwoleniu, czy okręg nie ogranicza łowienia na żywą lub martwą rybkę, na przykład pod lodem.
Skutki dla rodzimych gatunków
Babka bycza i trawianka zajmują tarliska rodzimych ryb i zjadają ich ikrę. Przez dżumę raczą rak szlachetny – sto lat temu pospolity – jest dziś zagrożony wyginięciem. Nowe stanowiska gatunków obcych często zaczynają się od wiadra żywca przewiezionego do innej wody albo od ryby wypuszczonej „z litości”.
Unijna i krajowa lista gatunków inwazyjnych
Oprócz przepisów o połowie ryb istnieją dwie listy inwazyjnych gatunków obcych: unijna i krajowa. Nie są takie same.
- Na liście unijnej są m.in. czebaczek amurski, trawianka, sumik czarny oraz raki sygnałowy, luizjański, marmurkowy i pręgowaty.
- Sumik karłowaty jest na liście krajowej.
- Babki wymienia rozporządzenie o połowie ryb.
Dla wędkarza obowiązek jest jednak zawsze ten sam: gatunku obcego nie wypuszczasz.
Na egzaminie
- Wędkarz złowił płoć w jeziorze A i chce użyć jej jako przynęty w jeziorze B. Czy jest to dozwolone?
- Wędkarz przewiózł żywe płocie z jeziora na rzekę i twierdzi, że to legalne, bo oba akweny należą do tego samego okręgu. Czy ma rację?
Na oba pytania odpowiedź brzmi: nie. Rybę na przynętę wolno wpuścić tylko do wody, z której pochodzi – także wtedy, gdy oba akweny należą do jednego okręgu.
Karty gatunków w atlasie: rak szlachetny, rak błotny, rak pręgowaty, rak sygnałowy, babka bycza, trawianka.
Stan prawny: rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 lipca 2023 r. (Dz. U. poz. 1373) § 8, rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 2022 r. w sprawie listy inwazyjnych gatunków obcych (Dz. U. poz. 2649) , rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2016/1141 w wersji skonsolidowanej obowiązującej od 7 sierpnia 2025 r., ustawa z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rybactwie śródlądowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 883 ze zm.) , ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody .