Okres ochronny osłania tarło: obowiązuje wtedy, gdy ryby gromadzą się na płyciznach i najłatwiej je złowić. Dlatego terminy są tak różne - szczupak trze się w marcu, sielawa w listopadzie, miętus w środku zimy. Nie każdy okres ochronny wynika jednak z tarła: węgorz jest chroniony zimą, choć w Polsce się nie rozmnaża.
- Okres ochronny zaczyna się przed tarłem i chroni koncentrację ryb na tarliskach, a nie samo składanie ikry.
- Nie każdy okres wynika z tarła.
- Jeżeli pierwszy albo ostatni dzień okresu jest dniem ustawowo wolnym od pracy, okres skraca się o ten dzień - poza jesiotrem ostronosym.
Tarło a okres ochronny: zestawienie
| Gatunek | Tarło | Okres ochronny |
|---|---|---|
| szczupak | marzec-kwiecień | 1 stycznia - 30 kwietnia |
| sandacz | kwiecień-maj | 1 marca - 31 maja |
| lipień | marzec-maj | 1 marca - 31 maja |
| głowacica | marzec-kwiecień | 1 marca - 31 maja |
| świnka | marzec-maj | 1 stycznia - 15 maja |
| sum | maj-lipiec | 1 stycznia - 31 maja |
| brzana | maj-sierpień | 1 stycznia - 30 czerwca |
| certa | maj-lipiec | 1 stycznia - 30 czerwca |
| pstrąg potokowy | jesień | 1 września - 31 grudnia (w dorzeczu górnej Wisły, Sanu i górnej Odry do 31 stycznia) |
| troć jeziorowa | wrzesień-grudzień | 1 września - 31 stycznia |
| sielawa | listopad-grudzień | 15 października - 31 grudnia |
| sieja | wrzesień-grudzień | 15 października - 31 grudnia |
| miętus | grudzień-styczeń | 1 grudnia - koniec lutego |
| węgorz | Morze Sargassowe | 1 grudnia - 31 marca |
Ochrona zaczyna się przed tarłem: obejmuje czas, w którym ryby wędrują na tarliska i gromadzą się w przewidywalnych miejscach.
Dlaczego szczupak w styczniu, a sandacz dopiero w marcu
Szczupak odbywa jedno z najwcześniejszych tarł wiosennych - w marcu i kwietniu, na zarośniętych płyciznach, gdy woda ma zaledwie kilka stopni. Ochrona zaczyna się 1 stycznia, bo już zimą ryby podchodzą pod brzeg i skupiają się w rejonach tarlisk.
Sandacz trze się miesiąc później, przy temperaturze 10-14°C. Samiec buduje gniazdo i pilnuje ikry przez cały okres inkubacji, trwający od trzech do dwunastu dni. Bez samca ginie całe gniazdo - dlatego ochrona trwa do 31 maja.
Lipień i głowacica trą się wczesną wiosną w zimnej wodzie górskich rzek - stąd ich wspólny okres od 1 marca do 31 maja.
Nad wodą: przy widocznym tarle albo grupowaniu się ryb do tarła regulaminy okręgowe nakazują opuszczenie stanowiska - tak stanowi między innymi regulamin okręgu Częstochowa. Ustawa zakazuje przy tym niszczenia ikry złożonej na tarliskach (art. 8 ust. 2 ).
Gatunki jesienne i zimowe
Większość ryb łososiowatych trze się jesienią i zimą, w zimnej, dobrze natlenionej wodzie. Wyjątkiem jest głowacica, która trze się wczesną wiosną. Pstrąg potokowy odbywa krótkie wędrówki do dopływów i składa ikrę w jamkach wybitych w żwirze. Troć wędrowna wchodzi do rzek od lipca, a trze się najczęściej od października do stycznia, w żwirowym dnie dopływów. Po tarle nie ginie, w odróżnieniu od łososia czy węgorza.
Sielawa i sieja, ryby chłodnych jezior, trą się od października do grudnia - ich ochrona zaczyna się 15 października, czyli tuż przed sezonem tarłowym.
Najpóźniej trze się miętus: w grudniu i styczniu, przy temperaturze 2-6°C. Trze się stadnie, na piaszczystych płyciznach w silnym nurcie. Jego okres ochronny trwa od 1 grudnia do końca lutego - tak samo jak okres łososia i troci na Wiśle poniżej zapory we Włocławku.
Trzy przypadki, w których reguła nie działa
Węgorz nie trze się w Polsce. Wędruje do Morza Sargassowego i tam składa ikrę na głębokości 400-1000 m, po czym ginie. Jego okres ochronny od 1 grudnia do 31 marca nie osłania więc tarła, tylko gatunek krytycznie zagrożony. Z tego samego powodu węgorz ma jedyny krajowy limit dobowy: 2 sztuki.
Brzana i certa trą się po zakończeniu ochrony. Brzana składa ikrę etapami od maja do sierpnia, a jej okres ochronny kończy się 30 czerwca. Certa trze się od maja do lipca przy ochronie kończącej się 30 czerwca. Ochrona obejmuje wędrówkę i początek tarła, nie cały jego przebieg.
Lin i karp trą się, ale ochrony nie mają. Lin składa ikrę od czerwca do sierpnia przy temperaturze 19-24°C, karp od maja do czerwca - a żadnego z nich nie ma w wykazie okresów ochronnych. Okręgi ograniczają oba gatunki limitami, a część zakazuje ich zabierania po jesiennych zarybieniach.
Okres ochronny nie pokrywa się więc dokładnie z tarłem. Trzeba go znać z rozporządzenia, a nie wyprowadzać z wiedzy o rybach.
Certa: jeden gatunek, dwa różne okresy
W Wiśle od zapory we Włocławku do ujścia certa jest chroniona od 1 września do 30 listopada - wtedy wędruje w górę rzeki. W Wiśle powyżej zapory i w pozostałych wodach obowiązuje okres od 1 stycznia do 30 czerwca, obejmujący tarło. Poniżej zapory chroni się więc wędrówkę, a powyżej - tarło.
Reguła dnia ustawowo wolnego
Jeżeli pierwszy albo ostatni dzień okresu ochronnego przypada w dzień ustawowo wolny od pracy, okres skraca się o ten dzień (§ 7 ust. 2 ). Wyjątkiem jest jesiotr ostronosy, chroniony przez cały rok.
Na egzaminie
- Jaki jest okres ochronny sandacza?
- W których miesiącach obowiązuje okres ochronny sandacza?
- Okres ochronny sandacza kończy się w niedzielę. Kiedy faktycznie się kończy?
Pytania o tarło pojawiają się w bloku biologicznym i dotyczą zwykle pory roku oraz temperatury, a nie dokładnych dat. O daty pytają pytania o okresy ochronne - odpowiedzi szukaj w rozporządzeniu.
Sprawdź w swoim okręgu
Okresy ochronne z rozporządzenia to minimum. Okręgi dodają własne, najczęściej dla gatunków, których w wykazie krajowym nie ma. Boleń ma krajowo tylko wymiar, a okres ochronny - zwykle od 1 stycznia do 30 kwietnia - ustanowiły dla niego 34 okręgi. Dziesięć okręgów chroni okresowo okonia, Piotrków Trybunalski jelca, a Ciechanów płoć na stawach w Opinogórze.
Osobną sprawą są okresowe zakazy połowu wszystkich ryb na wskazanym odcinku: Mazowsze zamyka tak zatokę Wisły w Płocku od 1 stycznia do 12 czerwca, a odcinek Kanału Żerańskiego od 1 marca do 30 czerwca. Żadnego z tych zakazów nie ma w § 7.
Stan prawny: rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 lipca 2023 r. (Dz. U. poz. 1373) , ustawa z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rybactwie śródlądowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 883 ze zm.) , regulaminy okręgów PZW na 2026 r. . Dane o tarle za kartami gatunków w atlasie ryb.