Prawo krajowe mówi, ile centymetrów musi mieć ryba i kiedy jest pod ochroną. Nie mówi natomiast, że gdzieś danego gatunku nie wolno zabrać w ogóle. Takie zakazy wprowadzają okręgi Polskiego Związku Wędkarskiego w swoich zezwoleniach i regulaminach - i właśnie dlatego lipień złowiony pod Toruniem wraca do wody, a ten sam lipień złowiony na wodach sąsiedniego okręgu, jeżeli ma ponad 30 cm i nie trwa okres ochronny, może trafić do siatki.
- Podstawa prawna: zezwolenie uprawnionego do rybactwa określa warunki połowu, w tym wymiary gospodarcze i limity.
- Okręg może zaostrzyć przepis krajowy, ale nie złagodzić go poniżej rozporządzenia.
- Lipień: całkowity zakaz zabierania w 17 okręgach, na wybranych wodach w kolejnych 5.
- Karaś pospolity nie ma w rozporządzeniu ani wymiaru, ani okresu ochronnego - chronią go wyłącznie decyzje okręgów.
- Zapis "brzana do 40 cm - całoroczny zakaz zabierania" to wymiar ochronny, a nie zakaz gatunkowy.
- Ciosa (poza populacją Zalewu Wiślanego), brzanka i strzebla błotna są chronione w całym kraju niezależnie od regulaminu okręgu.
Poniżej zestawienie na 2026 rok: które okręgi zabraniają zabierania których gatunków, na wszystkich swoich wodach albo na wskazanych łowiskach . Osobno wskazujemy gatunki, które chroni ustawa - tam okręg nic nie ustala, tylko powtarza przepis.
Skąd okręg bierze prawo do własnych zakazów
Amatorski połów ryb w wodach uprawnionego do rybactwa wymaga zezwolenia tego uprawnionego (art. 7 ust. 2 ). Zezwolenie nie jest kwitkiem na wstęp: określa ono warunki połowu ustalone przez uprawnionego, w tym wymiary gospodarcze, limity połowu, czas, miejsce i technikę połowu ryb (art. 7 ust. 2a ).
Stąd bierze się prosta zasada, której trzymaj się nad każdą wodą:
- rozporządzenie wyznacza minimum ochrony - wymiary i okresy ochronne , tego okręg złagodzić nie może;
- okręg może dołożyć więcej - wyższy wymiar, dodatkowy okres, niższy limit albo całkowity zakaz zabierania gatunku;
- zakaz okręgowy obowiązuje tylko na wodach tego okręgu i wygasa wraz z zezwoleniem, zwykle z końcem roku.
Na egzaminie na kartę wędkarską odpowiedzią jest zawsze przepis krajowy. Regulamin okręgu to wiedza praktyczna na łowisko, nie materiał egzaminacyjny.
Jak czytać zapis w regulaminie, żeby się nie pomylić
Trzy sformułowania wyglądają podobnie, a znaczą co innego:
- "zakaz zabierania" - rybę wolno złowić, trzeba ją wypuścić. Połów jest legalny, zatrzymanie nie.
- "zakaz połowu" - nie wolno jej celowo łowić; przypadkowo złowioną wypuszcza się niezwłocznie.
- "brzana do 40 cm - całoroczny zakaz zabierania" - to nie jest zakaz gatunkowy, tylko zapisany inaczej wymiar ochronny. Ryba powyżej 40 cm jest do zabrania. Tak właśnie brzmią zapisy w Okręgu Siedlce i dlatego nie ma go na mapach niżej.
Mylić potrafi też słowo "chronione". Część okręgów przepisuje do regulaminu całą listę gatunków objętych ochroną gatunkową - od alozy po piekielnicę. To nie są decyzje okręgu i obowiązują wszędzie, niezależnie od tego, czy okręg zadał sobie trud ich wypisania.
Lipień - najczęściej chroniony przez okręgi gatunek
Krajowo lipień ma wymiar ochronny 30 cm i okres ochronny od 1 marca do 31 maja . Mimo to ponad połowa okręgów nie pozwala go zabrać w ogóle.
Zakaz na wszystkich wodach okręgu: Ciechanów, Gdańsk, Kielce, Kraków, Legnica, Lublin, Nowy Sącz, Opole, Piotrków Trybunalski, Radom, Szczecin, Tarnobrzeg, Tarnów, Toruń, Wałbrzych, Wrocław, Zamość.
Zakaz na części wód: Bielsko-Biała (m.in. Obwód rybacki nr 1 Soły i cała Żylica), Bydgoszcz (Brda poniżej elektrowni Smukała), Częstochowa (odcinki no-kill Warty i Wiercicy, Kamieniczanka, zb. Julianka), Katowice, Krosno (odcinki specjalne Wisłoki i Wisłoka).
Uzasadnienie jest wszędzie to samo: lipień jest rybą wód czystych i szybko reaguje na presję. Tam, gdzie okręg utrzymuje go wyłącznie z zarybień, zabieranie po prostu nie ma sensu ekonomicznego.
Pstrąg potokowy - dziesięć okręgów bez prawa zabrania
Krajowy wymiar to 25 cm w dorzeczu Wisły do ujścia Sanu oraz w Sanie i jego dopływach, a także w Odrze i jej dopływach od granicy z Czechami do ujścia Bystrzycy, a 30 cm w pozostałych wodach. Okres ochronny trwa od 1 września do 31 stycznia w tych dorzeczach i od 1 września do 31 grudnia gdzie indziej .
Zakaz na wszystkich wodach okręgu: Białystok, Ciechanów, Gdańsk, Kraków, Opole, Szczecin, Tarnobrzeg, Tarnów, Toruń, Wrocław.
Zakaz na części wód: Bydgoszcz, Częstochowa, Krosno, Lublin, Nowy Sącz.
Zapisy bywają stanowcze: Okręg Opole wprowadza "bezwzględny zakaz zabierania z wód okręgu opolskiego lipieni i pstrągów potokowych", a Okręg Białystok w tabeli gatunków przy pstrągu potokowym ma wpisane wprost "ZAKAZ ZABIERANIA na wszystkich wodach". W Bielsku-Białej obowiązuje dodatkowo zasada, że ryby łososiowate i lipienie złowione na przynętę inną niż sztuczna należy niezwłocznie uwolnić.
Karaś pospolity - gatunek bez wymiaru krajowego
Karaś pospolity, nazywany w regulaminach złotym albo złocistym, nie ma ani wymiaru, ani okresu ochronnego w rozporządzeniu . Z punktu widzenia prawa krajowego mieści się w kategorii gatunków niewymienionych, dla których zezwolenia okręgowe ustalają zwykle wspólny limit wagowy na dobę. Ochronę bierze na siebie okręg.
Zakaz na wszystkich wodach okręgu: Kalisz, Kielce, Kraków, Radom, Rzeszów, Tarnobrzeg, Tarnów, Wrocław.
Zakaz na części wód: Częstochowa, Piotrków Trybunalski, Siedlce, Sieradz, Zamość.
Dwie rzeczy warto zapamiętać. Po pierwsze, zakaz w Okręgu Rzeszów jest czasowy - wprowadzony na rok 2026, więc w kolejnym sezonie trzeba sprawdzić zezwolenie od nowa. Po drugie, zakaz dotyczy karasia pospolitego, a nie srebrzystego, który jest gatunkiem obcym i w wielu wodach dominuje. Jeżeli nie potrafisz ich rozróżnić, najpewniejszy jest kształt górnej krawędzi płetwy grzbietowej: wypukła u karasia pospolitego, wklęsła u srebrzystego.
Łosoś i trocie - ryby wędrowne pod dodatkową ochroną okręgów
Krajowo łosoś ma wymiar 35 cm, troć wędrowna 35 cm, a troć jeziorowa 50 cm, do tego rozbudowane okresy ochronne zależne od odcinka Wisły . Kilka okręgów idzie dalej i nie pozwala ich zabrać wcale.
| Gatunek | Zakaz na wszystkich wodach okręgu | Zakaz na części wód |
|---|---|---|
| Łosoś atlantycki | Kielce, Słupsk, Szczecin, Tarnobrzeg, Tarnów | Krosno |
| Troć wędrowna | Ciechanów, Kielce, Radom, Tarnobrzeg, Tarnów | Krosno |
| Troć jeziorowa | Krosno, Radom, Tarnów | - |
Zapis słupski jest nietypowy, bo schowany w wykazie wymiarów: "łosoś do 50 cm, (zakaz zabijania i zabierania na wodach Okręgu)". W Krośnie zakaz zabierania ryb łososiowatych obowiązuje na odcinkach specjalnych - m.in. na Sanie od mostu w Postołowie do pierwszej wyspy w Załużu, z wyłączeniem pstrąga tęczowego.
Brzana, świnka i certa - karpiowate rzek podgórskich
| Gatunek | Wymiar krajowy | Okres krajowy | Okręgi z całkowitym zakazem |
|---|---|---|---|
| Brzana | 40 cm | 1.01-30.06 | Ciechanów, Sieradz, Wrocław; częściowo Bielsko-Biała, Krosno, Nowy Sącz |
| Świnka | 25 cm | 1.01-15.05 | Ciechanów; częściowo Bielsko-Biała, Nowy Sącz |
| Certa | 30 cm | zależny od odcinka Wisły | Kielce |
Okręg Ciechanów łączy te gatunki w jednym zdaniu: "lipień, pstrąg potokowy, troć, brzana, świnka - całkowity zakaz zabierania oraz posiadania". Słowo "posiadania" jest tu istotne: zakaz obejmuje także rybę przechowywaną w siatce czy w samochodzie, niezależnie od tego, gdzie została złowiona.
Głowacica - dwa różne zakazy jednocześnie
Głowacica to przypadek, w którym łatwo pomylić poziomy przepisów. Ochroną gatunkową objęte są wyłącznie osobniki występujące w dorzeczu Dunaju , czyli w polskiej części zlewni Czarnej Orawy. W pozostałych rzekach głowacica jest rybą do połowu, z wymiarem 70 cm i okresem ochronnym od 1 marca do 31 maja .
Zakaz okręgowy obowiązuje w Bielsku-Białej ("całkowity zakaz zabierania głowacicy w wodach użytkowanych przez Okręg"), Nowym Sączu i Tarnowie, a w Krośnie - na Sanie od ujścia Osławy do ujścia potoku Baryczka w Nozdrzcu.
Pojedyncze decyzje okręgów
Dwa zakazy nie mają odpowiednika w żadnym innym okręgu:
- Lin w Okręgu Tarnów - "Lina całoroczny zakaz zabierania". Krajowo lin ma wymiar 25 cm i nie ma okresu ochronnego.
- Kiełb w Okręgu Kielce - "Kiełb wszystkie gatunki - całkowity zakaz zabierania". Zapis jest szerszy niż ustawa: kiełb białopłetwy i kiełb Kesslera są chronione w całym kraju , ale pospolity kiełb już nie.
Zakazy na konkretnych łowiskach
Przy gatunkach popularnych okręgi rzadko zabraniają zabierania w całym okręgu - robią to punktowo, najczęściej na zbiornikach miejskich, w rezerwatach i na odcinkach "złów i wypuść".
| Gatunek | Gdzie obowiązuje zakaz zabierania |
|---|---|
| Szczupak | Elbląg (rezerwat j. Drużno), Lublin (Zemborzyce, Tomaszne), Szczecin, Wrocław, Ciechanów - wybrane wody |
| Sandacz | Elbląg (rezerwat j. Drużno), Lublin (Zemborzyce, Tomaszne), Mazowiecki (Glinianki w Zielonce), Szczecin, Ciechanów |
| Okoń | Elbląg (rezerwat j. Drużno), Lublin (Zemborzyce, Tomaszne), Mazowiecki (Glinianki w Zielonce), Szczecin |
| Karp | Bydgoszcz, Ciechanów, Tarnobrzeg, Toruń, Zamość - wskazane zbiorniki |
| Amur biały | Białystok (m.in. Lesanka, Arkadia, Sobolewo), Bielsko-Biała (Tresna, Porąbka), Piotrków Trybunalski, Siedlce, Tarnobrzeg, Toruń, Zamość |
| Sum europejski | Mazowiecki, Szczecin - wybrane wody |
| Kleń | Bielsko-Biała (Obwód nr 1 Soły), Nowy Sącz |
| Boleń | Ciechanów |
| Miętus | Opole (rzeka Mała Panew) |
| Leszcz | Tarnobrzeg (Zalew w Koprzywnicy) |
Gatunki, które chroni ustawa, a nie okręg
Te ryby wracają do wody w całym kraju i wypisywanie ich w regulaminie okręgu niczego nie zmienia :
- ciosa - ochroną objęte są osobniki poza populacją Zalewu Wiślanego, więc na samym Zalewie sytuacja jest inna niż w głębi kraju;
- brzanka, w regulaminach nazywana też brzanką karpacką;
- piekielnica, koza, różanka, piskorz, śliz, strzebla błotna, głowacz białopłetwy i pręgopłetwy, kiełb białopłetwy i kiełb Kesslera;
- jesiotr ostronosy, który dodatkowo ma całoroczny okres ochronny w rozporządzeniu .
Uwaga na jeden zapis: Ciechanów i Radom wymieniają wśród "gatunków prawnie chronionych" strzeblę potokową, której w rozporządzeniu o ochronie gatunkowej nie ma - chroniona jest strzebla błotna. Niezależnie od tego, na wodach tych okręgów strzebli potokowej zabierać nie wolno, bo zakaz wynika z zezwolenia. Podobnie Bielsko-Biała wprowadza całoroczny zakaz jej połowu.
Zanim pojedziesz na ryby
- Pobierz aktualne zezwolenie swojego okręgu i sprawdź sekcję z zakazami - zestawienie powyżej opisuje stan na 2026 rok, a zakazy bywają wprowadzane na jeden sezon.
- Sprawdź okręg, nie województwo. Okręgów PZW jest 42 i ich zasięg w większości odpowiada podziałowi sprzed 1999 roku, więc w jednym dzisiejszym województwie działa po kilka okręgów z różnymi regulaminami.
- Na wodach granicznych i porozumieniach międzyokręgowych obowiązuje regulamin okręgu będącego gospodarzem wody, a nie tego, w którym masz składkę.
- W razie wątpliwości wypuść rybę. Zabranie ryby objętej zakazem to naruszenie warunków zezwolenia, a przy gatunkach chronionych - także przepisów o ochronie przyrody.