Płoć i wzdręgę odróżnisz po kolorze oka i po położeniu płetwy grzbietowej. Jazia od klenia - po wielkości łusek i po kształcie pyska. Pomyłka ma skutki prawne: wzdręga ma wymiar ochronny 15 cm, a płoć nie ma żadnego, więc łatwo zabrać rybę niewymiarową. W grupie jaź, kleń i jelec wymiary różnią się o dziesięć centymetrów.
- U płoci tęczówka jest jasnoczerwona.
- Wzdręga ma wymiar ochronny 15 cm, a płoć nie ma krajowego wymiaru.
- Wzdręga ma ostry kil na brzuchu między płetwami brzusznymi a odbytową.
- Jazia od klenia odróżniają wielkość łusek i kształt pyska, a jelca - wklęsła krawędź płetwy odbytowej.
- Jaź i kleń mają wymiar ochronny 25 cm, jelec 15 cm.
Rozpoznawanie gatunków to jeden z czterech obszarów egzaminu. Nad wodą nie sprawdzisz go w tabeli: trzymasz rybę w ręku i decydujesz od razu.
Płoć i wzdręga: zacznij od oka
Płoć (Rutilus rutilus) ma jasnoczerwoną tęczówkę - po niej poznaje się ją najpewniej. Boki są srebrzyste, grzbiet niebieskawy lub zielonkawy, płetwy brzuszne i odbytowa pomarańczowoczerwone.
Wzdręga (Scardinius erythrophthalmus) ma tęczówkę złocisto-pomarańczową, a boki wyraźnie mosiężno-złociste. Wszystkie jej płetwy są jaskrawo pomarańczowoczerwone - stąd ludowa nazwa krasnopióra.
Kolor oka trudno jednak ocenić przy złym świetle i u młodych ryb. Wtedy sprawdź położenie płetwy grzbietowej względem brzusznych.
| Cecha | Płoć | Wzdręga |
|---|---|---|
| Tęczówka oka | czerwona | złocisto-pomarańczowa |
| Płetwa grzbietowa | dokładnie nad nasadą płetw brzusznych | wyraźnie za nasadą płetw brzusznych |
| Otwór gębowy | końcowy lub lekko półdolny | skierowany ku górze |
| Wymiar ochronny | brak wymiaru krajowego | 15 cm |
Wzdręga ma też ostry kil na brzuchu, między płetwami brzusznymi a odbytową - dobrze widać go z boku, pod światło. Płoć kila nie ma. Liczba łusek w linii bocznej nie pomaga: płoć ma ich 39-48, wzdręga 40-43.
W wielu wodach trafiają się też krzyżówki płoci i wzdręgi. Mają cechy pośrednie, więc ani kolor oka, ani położenie płetwy grzbietowej nie dadzą pewnej odpowiedzi.
Nad wodą: wzdręga, która nie przekracza 15 cm, musi wrócić do wody. Jeśli nie masz pewności, czy to płoć, czy wzdręga, potraktuj rybę jak wzdręgę: wypuszczając płoć, niczego nie naruszasz.
Jaź i kleń: rozstrzygają łuski i głowa
Jaź (Leuciscus idus) ma łuski drobne, 55-62 w linii bocznej, i ciało umiarkowanie wysokie, bocznie spłaszczone. Otwór gębowy jest mały, końcowy, z lekko wysuniętą dolną szczęką. U dorosłych osobników płetwy piersiowe, brzuszne i odbytowa są pomarańczowo-czerwone, natomiast grzbietowa i ogonowa pozostają szare.
Kleń (Squalius cephalus) ma łuski duże, każdą z ciemnym obrzeżeniem - na bokach tworzą wyraźną siatkę. Ciało jest krępe, niemal walcowate, głowa duża i tępo zakończona, z szerokim otworem gębowym. Pomarańczowoczerwone są u niego tylko płetwy odbytowa i brzuszne.
Z tą parą łatwo pomylić jelca (Leuciscus leuciscus), a ta pomyłka kosztuje najwięcej. Jelec jest smuklejszy i mniejszy. Od klenia odróżnia go krawędź płetwy odbytowej: u jelca wklęsła, u klenia wypukła, zaokrąglona. Od jazia ta cecha go nie odróżni, bo u jazia krawędź też bywa wklęsła. Jazia rozpoznasz po drobnych łuskach i po tym, że pomarańczowoczerwone są u niego także płetwy piersiowe.
| Cecha | Jaź | Kleń | Jelec |
|---|---|---|---|
| Łuski | drobne, 55-62 w linii bocznej | duże, z ciemnym obrzeżeniem | bez ciemnych obrzeżeń |
| Otwór gębowy | mały, końcowy | szeroki, głowa tępa | niewielki, końcowy |
| Płetwa odbytowa | pomarańczowoczerwona, jak piersiowe i brzuszne | wypukła, zaokrąglona | wklęsła, płetwy bladożółtawe |
| Wymiar ochronny | 25 cm | 25 cm | 15 cm |
Jaź i kleń mają ten sam krajowy wymiar ochronny - 25 cm (§ 6 ust. 1 pkt 5 i 7 ) - więc pomylenie ich ze sobą zwykle niczym nie grozi. Groźne jest wzięcie jazia albo klenia za jelca, którego wymiar wynosi 15 cm (pkt 6): ryba o długości 20 cm ma wymiar jako jelec, a jako kleń jest niewymiarowa.
Nad wodą: zanim włożysz do siatki rybę z tej trójki o długości od 15 do 25 cm, sprawdź krawędź płetwy odbytowej.
Trzy cechy, które nie zawodzą
- Oko czerwone - płoć, oko złote - wzdręga. Potwierdzenie: płetwa grzbietowa nad brzuszną albo za nią.
- Łuski drobne - jaź, łuski duże w siatkę - kleń. Potwierdzenie: szerokość i kształt głowy.
- Płetwa odbytowa wklęsła - jelec albo jaź, nie kleń. Rozstrzygnij łuskami: drobne i bez ciemnych obrzeżeń przy pomarańczowych płetwach piersiowych - jaź; jasne płetwy i smukłe ciało - jelec. To jelec ma wymiar 15 cm zamiast 25 cm.
Kształt ciała zawodzi najczęściej, zwłaszcza u młodych ryb - a to one mają długość bliską wymiarowi.
Na egzaminie
- Jaki kolor oczu ma płoć?
- Ze względu na jaką cechę wzdręga nazywana jest krasnopiórą?
- Jaki jest wymiar ochronny wzdręgi?
- Jaki wymiar ochronny ma płoć?
Dwa ostatnie pytania sprawdzają rozróżnienie tych gatunków: wzdręga ma 15 cm, płoć nie ma wymiaru w ogóle.
Pełne opisy, zdjęcia i cechy pokrewnych gatunków znajdziesz w atlasie: płoć, wzdręga, jaź, kleń, jelec.
Sprawdź w swoim okręgu
Dla tych gatunków przepisy okręgów często różnią się od krajowych:
- Płoć. Krajowego wymiaru nie ma, ale dwanaście okręgów ustanowiło własny, po 15 cm, a Siedlce dodają wymiar górny 30 cm. Na niektórych wodach wymiar jest wyższy. Pięć okręgów ograniczyło płoć dobowym limitem wagowym.
- Wzdręga. Krajowe 15 cm powtarzają 34 okręgi z 35.
- Jelec. Krajowe 15 cm obowiązuje w 34 okręgach z 37.
- Jaź i kleń. Krajowe 25 cm utrzymuje 26 okręgów z 37 dla jazia i 24 z 38 dla klenia; pozostałe podnoszą wymiar do 30 cm, a Mazowsze do 35. Część dokłada wymiar górny.
Stan prawny: rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 lipca 2023 r. (Dz. U. poz. 1373) , § 6 ust. 1.