Ustawa o ochronie zwierząt reguluje postępowanie ze zwierzętami kręgowymi, więc obejmuje także ryby. Zabijania zwierząt zakazuje, a połów ryb jest wyjątkiem tylko wtedy, gdy odbywa się zgodnie z przepisami o rybołówstwie i rybactwie śródlądowym. Rybę, którą zabierasz, uśmiercasz w sposób humanitarny, a trzymanie jej w warunkach, które przedłużają cierpienie, jest znęcaniem się - przestępstwem zagrożonym karą do 3 lat pozbawienia wolności.
- Zwierzę, także ryba, nie jest rzeczą - to istota żyjąca, zdolna do odczuwania cierpienia.
- Zakaz zabijania zwierząt nie obejmuje połowu ryb zgodnego z przepisami o rybactwie śródlądowym.
- Uśmiercanie może odbywać się wyłącznie w sposób humanitarny, z zadaniem minimum cierpienia.
- Rybę do zabrania możesz trzymać żywą w zanurzonej siatce; ryby łososiowate, lipienie i ryby spod lodu uśmiercasz od razu.
- Za zabicie zwierzęcia wbrew przepisom i za znęcanie grozi kara pozbawienia wolności do lat 3.
Dlaczego ta ustawa dotyczy wędkarza
Ustawa reguluje postępowanie ze zwierzętami kręgowymi (art. 2 ust. 1 ustawy o ochronie zwierząt ), a zwierzę, jako istota żyjąca, zdolna do odczuwania cierpienia, nie jest rzeczą (art. 1 ust. 1). Ryby są kręgowcami, więc ustawa je obejmuje.
Art. 6 ust. 1 zaczyna się od zakazu zabijania zwierząt i wylicza wyjątki. Jednym z nich jest połów ryb zgodnie z przepisami o rybołówstwie i rybactwie śródlądowym (pkt 2), innym - uśmiercanie zwierząt należących do inwazyjnych gatunków obcych, prowadzone zgodnie z art. 33 i przepisami odrębnymi (pkt 9). Wyjątek obejmuje więc tylko połów zgodny z przepisami rybackimi.
Zabranie ryby niewymiarowej czy połów w okresie ochronnym naruszają ustawę o rybactwie śródlądowym. Kto świadomie uśmierca rybę, której zabić nie było wolno, może odpowiadać także z art. 35 ust. 1 ustawy o ochronie zwierząt. Decyduje o tym sąd.
Uśmiercić od razu czy przechować w siatce
Ustawa wymaga, by zwierzęta uśmiercać wyłącznie w sposób humanitarny, czyli zadając im jak najmniej cierpienia fizycznego i psychicznego (art. 33 ust. 1a ). Kiedy to zrobić, na wodach PZW określa Regulamin amatorskiego połowu ryb PZW :
- Rybę przeznaczoną do zabrania możesz przechowywać żywą w siatce z miękkich nici, rozpiętej na obręczach i zanurzonej w wodzie łowiska, w granicach limitu dobowego.
- Ryby łososiowate i lipienie przeznaczone do zabrania uśmierca się bezpośrednio po złowieniu. Tak samo ryby złowione spod lodu, a w części okręgów także ryby złowione spinningiem.
- Rybę już zabitą przechowujesz w pojemniku, a nie w siatce.
W praktyce rybę uśmierca się uderzeniem w głowę powyżej oczu, a następnie przecięciem łuków skrzelowych albo nakłuciem serca. Humanitarnym uśmierceniem nie jest pozostawienie ryby na brzegu, by "sama zasnęła", ani włożenie jej żywej do lodówki turystycznej - to wydłużanie agonii.
Gatunki nierodzime, m.in. babkę byczą i sumika karłowatego, po złowieniu niezwłocznie uśmiercasz i nie wpuszczasz do żadnej wody (§ 8 rozporządzenia z 2023 r. ). Także te ryby trzeba uśmiercić humanitarnie.
Nad wodą: zanim uśmiercisz rybę albo włożysz ją do siatki, sprawdź gatunek, długość, okres ochronny i limit.
Znęcanie się nad zwierzęciem
Zabrania się znęcania nad zwierzętami (art. 6 ust. 1a ). Znęcaniem jest zadawanie albo świadome dopuszczanie do zadawania bólu lub cierpień, a w szczególności m.in. umyślne zranienie lub okaleczenie zwierzęcia (art. 6 ust. 2 pkt 1). Katalog przykładów jest otwarty i jeden z nich dotyczy właśnie ryb: transport żywych ryb lub ich przetrzymywanie w celu sprzedaży bez dostatecznej ilości wody umożliwiającej oddychanie (art. 6 ust. 2 pkt 18).
Nad wodą znęcaniem jest celowe okaleczanie złowionej ryby, porzucenie jej żywej na brzegu albo trzymanie siatki z żywymi rybami poza wodą. Nie jest nim połów zgodny z przepisami. Postępowanie z rybą, którą wypuszczasz, opisuje artykuł Jak obchodzić się z rybą przeznaczoną do wypuszczenia.
Sankcje
| Czyn | Kara |
|---|---|
| zabicie lub uśmiercenie zwierzęcia z naruszeniem art. 6 ust. 1 albo art. 33 | pozbawienie wolności do lat 3 (art. 35 ust. 1) |
| znęcanie się nad zwierzęciem | pozbawienie wolności do lat 3 (art. 35 ust. 1a) |
| działanie ze szczególnym okrucieństwem | pozbawienie wolności od 3 miesięcy do lat 5 (art. 35 ust. 2) |
Przy skazaniu za przestępstwo z art. 35 ust. 1 lub 1a sąd może orzec zakaz posiadania zwierząt, a przy szczególnym okrucieństwie orzeka go obowiązkowo (art. 35 ust. 3a i 3b ).
Wykroczenia wędkarskie z ustawy o rybactwie śródlądowym kończą się grzywną, naganą albo karą ograniczenia wolności (art. 27a i 27b ). Za zadawanie rybie zbędnego cierpienia ustawa o ochronie zwierząt przewiduje znacznie surowsze kary. Pełny przegląd kar wędkarskich zawiera artykuł Kary za brak karty wędkarskiej i łamanie przepisów.
Na egzaminie
Pytania sprawdzają, dlaczego wędkarz może uśmiercić rybę i jak ma to zrobić:
- Na jakiej podstawie wędkarz może legalnie uśmiercić złowioną rybę, skoro ustawa zabrania zabijania zwierząt?
- W jaki sposób należy uśmiercić rybę przeznaczoną do zabrania?
- Wędkarz zostawił złowione ryby na brzegu, żeby "same zasnęły", twierdząc, że tak jest naturalnie. Czy ma rację?
- Co wędkarz powinien zrobić z rybą, którą zamierza zabrać?
W ostatnim pytaniu poprawne są obie możliwości: humanitarne uśmiercenie albo przechowanie żywej ryby w zanurzonej siatce. Nie każdą rybę trzeba zabić od razu.
Najczęściej zadawane pytania
Na jakiej podstawie wędkarz może legalnie uśmiercić złowioną rybę, skoro ustawa zabrania zabijania zwierząt?
Zabrania się zabijania zwierząt, z wyjątkiem m.in. połowu ryb zgodnie z przepisami o rybołówstwie i rybactwie śródlądowym - art. 6 ust. 1 pkt 2 .
Wyjątek jest warunkowy: chroni tylko połów prowadzony zgodnie z przepisami. Zabranie ryby podwymiarowej albo złowionej w okresie ochronnym wychodzi poza niego i pozostaje zabijaniem zwierzęcia wbrew art. 6 ust. 1.
Sposób uśmiercenia reguluje osobno art. 33 ust. 1a: minimum cierpienia fizycznego i psychicznego. Zabicie zwierzęcia z naruszeniem art. 6 ust. 1 lub art. 33 zagrożone jest karą pozbawienia wolności do lat 3, art. 35 ust. 1.
W jaki sposób należy uśmiercić rybę przeznaczoną do zabrania?
Uśmiercanie zwierzęcia może być uzasadnione wyłącznie potrzebą i musi być dokonywane w sposób powodujący minimum cierpienia fizycznego i psychicznego - art. 33 ust. 1a .
Pozostawienie ryby, by "sama zasnęła", jest tego przeciwieństwem: uduszenie trwa długo. To samo dotyczy wkładania żywej ryby do lodu.
W praktyce oznacza to ogłuszenie mocnym uderzeniem w głowę i natychmiastowe przecięcie skrzeli albo rdzenia. Bezpośrednio po złowieniu uśmierca się ryby łososiowate, lipienie i ryby złowione spod lodu; pozostałe wolno przechowywać żywe w zanurzonej siatce, w granicach limitu dobowego . Naruszenie art. 33 zagrożone jest karą pozbawienia wolności do lat 3, art. 35 ust. 1.
Jak przewieźć zabraną rybę z łowiska do domu w upalny dzień, skoro nie wolno transportować jej żywej bez wody?
Zgodnie z art. 6 ust. 2 pkt 18 ustawy o ochronie zwierząt transport żywych ryb (z wyjątkiem węgorzy) bez dostatecznej ilości wody umożliwiającej oddychanie jest znęcaniem się nad zwierzętami.
Dlatego po zakończeniu wędkowania i wyjęciu siatki z wody ryby przeznaczone do zabrania należy na stanowisku humanitarnie uśmiercić (szybkie ogłuszenie uderzeniem w głowę i przecięcie łuków skrzelowych lub rdzenia - art. 33 ust. 1a), a do domu przewozić je już uśmiercone, najlepiej w torbie termoizolacyjnej z wkładem chłodzącym.
Co wędkarz powinien zrobić z rybą, którą zamierza zabrać?
Rybę przeznaczoną do zabrania wolno albo przechowywać żywą w zanurzonej siatce, albo uśmiercić od razu - wybór zależy od gatunku i metody połowu.
Regulaminy okręgów pozwalają przechowywać złowione ryby w stanie żywym w siatkach z miękkich nici, rozpiętych na sztywnych obręczach, zanurzonych w wodzie łowiska i mieszczących nie więcej ryb, niż wynosi limit dobowy . Obowiązek uśmiercenia bezpośrednio po złowieniu jest wyjątkiem i dotyczy ryb łososiowatych i lipieni, połowu spod lodu, a w części okręgów także spinningu .
Gdy dochodzi do uśmiercenia, musi ono być humanitarne, z zadaniem minimum cierpienia, art. 33 ust. 1a . Uderza się rybę w głowę powyżej oczu, a następnie przecina łuki skrzelowe albo nakłuwa serce. Samo ogłuszenie nie wystarczy, bo ryba odzyskuje przytomność.
Wiadro bez przepływu wody, brzeg i odkładanie uśmiercenia do domu odpadają w każdym wariancie: to zadawanie cierpienia bez potrzeby, art. 6 ust. 2 .
To wymóg regulaminu amatorskiego połowu ryb PZW, czyli warunek zezwolenia wydanego przez użytkownika wód (uprawnionego do rybactwa) - nie przepis ustawy o rybactwie śródlądowym ani rozporządzenia. Na wodach innego użytkownika obowiązuje to, co stanowi jego zezwolenie.
Czy uśmiercanie złowionej ryby na oczach dzieci na publicznym pomoście lub kąpielisku jest zabronione?
Tak. Ustawa o ochronie zwierząt wprost zabrania uśmiercania zwierząt kręgowych (w tym ryb) przy udziale dzieci lub w ich obecności - art. 34 ust. 4 pkt 2 .
Naruszenie tego zakazu stanowi przestępstwo z art. 35 ust. 1 ustawy o ochronie zwierząt, dlatego ogłuszenie i uśmiercenie ryby przeznaczonej do zabrania należy zawsze wykonywać z dala od osób małoletnich.
Stan prawny: ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (Dz. U. z 2023 r. poz. 1580 ze zm.) , ustawa z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rybactwie śródlądowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 883 ze zm.) , rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 lipca 2023 r. (Dz. U. poz. 1373) , Regulamin amatorskiego połowu ryb PZW .