Ryby oddychają tlenem rozpuszczonym w wodzie. Im cieplejsza woda, tym mniej w niej tlenu, a ryby potrzebują go więcej. Przyducha zaczyna się wtedy, gdy tlenu brakuje. Latem zdarza się najczęściej nad ranem po upalnej nocy, a zimą pod lodem przykrytym śniegiem.
- Ciepła woda mieści mniej tlenu.
- Przyducha latem zdarza się najczęściej nad ranem, zimą - pod lodem przykrytym śniegiem.
- Ryby chwytające powietrze przy powierzchni to sygnał alarmowy.
- Nadmiar zanęty gnije na dnie i zużywa tlen.
Ryba ma temperaturę wody
Ryby są zmiennocieplne: ich ciało ma temperaturę wody. W cieplejszej wodzie metabolizm ryby przyspiesza i potrzebuje ona więcej tlenu, a po wysiłku, na przykład po holu, jeszcze więcej.
Od temperatury zależy też rozwój ikry: w cieplejszej wodzie trwa krócej, w chłodniejszej dłużej.
Ciepła woda mieści mniej tlenu
Nasycona tlenem woda słodka zawiera go w przybliżeniu:
| Temperatura wody | Tlen przy pełnym nasyceniu |
|---|---|
| 0 °C | ok. 14,6 mg/l |
| 10 °C | ok. 11,3 mg/l |
| 20 °C | ok. 9,1 mg/l |
| 30 °C | ok. 7,6 mg/l |
Są to wartości dla pełnego nasycenia tlenem przy normalnym ciśnieniu. W rzeczywistym zbiorniku zawartość tlenu może być niższa, na przykład z powodu rozkładu materii organicznej, słabej wymiany gazowej lub dużej liczby organizmów.
W sierpniu ryba ma więc najmniej tlenu wtedy, gdy potrzebuje go najwięcej.
Skąd tlen bierze się w wodzie i gdzie znika
Tlen dostaje się do wody z powietrza, szybciej przy wietrze i w nurcie. Za dnia produkują go też rośliny i glony. Najwięcej dają rośliny zanurzone, bo oddają tlen wprost do wody.
Zużywają go wszystkie organizmy, także rośliny nocą, oraz rozkład martwej materii organicznej na dnie. Dlatego stężenie tlenu zmienia się w ciągu doby: rośnie w słoneczne popołudnie, spada przez noc i bywa najniższe o świcie.
Lato: warstwy w jeziorze i przyducha
Latem głębsze jezioro dzieli się na warstwy. Górna, nagrzana warstwa jest zwykle najlepiej natleniona, a dolna pozostaje chłodniejsza. Między nimi znajduje się warstwa gwałtownego spadku temperatury - termoklina - która utrudnia mieszanie się wody.
W żyznych zbiornikach dolna warstwa w ciągu lata traci tlen, ponieważ rozkład osadów zużywa go szybciej, niż dociera on z góry. Ryby zostają wtedy stłoczone w cieplejszej, natlenionej toni.
Przyducha letnia narasta, gdy jednocześnie występują upał, bezwietrzna pogoda, intensywny zakwit wody i ciepła noc. W dzień glony produkują tlen, ale nocą go zużywają. Gdy zakwit zamiera, jego rozkład pochłania kolejną porcję tlenu.
Ryby, które podpływają pod powierzchnię i chwytają powietrze, to sygnał alarmowy.
Zima: przyducha pod lodem
Lód odcina wodę od powietrza, a warstwa śniegu na lodzie odcina światło. Rośliny przestają produkować tlen, a rozkład osadów trwa. Najbardziej narażone są płytkie, zamulone zbiorniki i starorzecza. Śnięte ryby widać często dopiero po roztopach.
Kto znosi mało tlenu, a kto nie
Ryby łososiowate i lipień potrzebują wody chłodnej i dobrze natlenionej - stąd ich związek z krainą pstrąga i lipienia. Karaś pospolity, lin i karp znoszą niedobór tlenu znacznie lepiej, dlatego utrzymują się w małych, zarastających zbiornikach, w których inne gatunki nie przetrwałyby lata.
Wnioski dla wędkarza
- Wypuszczaj szybko. Po holu ryba ma dług tlenowy, a w ciepłej wodzie trudniej go spłacić. Latem odhaczaj rybę przeznaczoną do wypuszczenia bez zwłoki i nie trzymaj jej poza wodą.
- Nie przesadzaj z zanętą. Niezjedzona zanęta gnije na dnie, a jej rozkład zużywa tlen. W upale nadmiar zanęty przyspiesza przyduchę.
- Nie przetrzymuj ryb w siatce godzinami w nagrzanej wodzie przy brzegu.
- Śniętych ryb nie zabieraj. Taka ryba to sygnał o stanie wody. Zgłoś śnięcie uprawnionemu do rybactwa - na wodach PZW okręgowi, który wydał zezwolenie - a przy podejrzeniu zanieczyszczenia także inspekcji ochrony środowiska.
Nad wodą: ryby łapiące powietrze przy powierzchni o świcie w upalny tydzień to początek przyduchy. Zanotuj miejsce, godzinę i to, co widzisz - taka informacja pomoże gospodarzowi wody.
Na egzaminie
- Które zjawiska są objawem pogorszenia się warunków tlenowych w zbiorniku?
- Jaka roślinność naczyniowa wpływa szczególnie korzystnie na zaopatrzenie wód stojących w tlen?
- Dlaczego latem rybę przeznaczoną do wypuszczenia trzeba odhaczyć szczególnie szybko?
- Dlaczego nadmierne nęcenie może zaszkodzić wodzie?
- Czy istnieje zależność między rozwojem ikry a temperaturą wody?
W tych pytaniach wystarczy znać trzy zależności: w ciepłej wodzie jest mniej tlenu, rośliny zanurzone go dostarczają, a rozkład materii organicznej go zużywa.
Najczęściej zadawane pytania
Szukając informacji na ten temat, wędkarze oraz osoby przygotowujące się do egzaminu na kartę wędkarską wpisują w wyszukiwarce także pokrewne sformułowania i pytania, takie jak: "Które zjawiska są objawem pogorszenia się warunków tlenowych w zbiorniku?", "Jaka roślinność naczyniowa wpływa szczególnie korzystnie na zaopatrzenie wód stojących w tlen?", "Dlaczego latem rybę przeznaczoną do wypuszczenia trzeba odhaczyć szczególnie szybko?", "Dlaczego nadmierne nęcenie może zaszkodzić wodzie?", "Czy istnieje zależność między rozwojem ikry a temperaturą wody?". Poniżej zebraliśmy szczegółowe odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania, oparte na przepisach i źródłach wskazanych przy odpowiedziach. Przepisy mogą się zmieniać — przed wyjazdem sprawdź aktualne rozporządzenie i regulamin okręgu.
Które zjawiska są objawem pogorszenia się warunków tlenowych w zbiorniku?
Ryby stojące przy powierzchni i chwytające powietrze to klasyczny objaw przyduchy. Masowe śnięcie latem wynika z tego, że w ciepłej wodzie rozpuszcza się mniej tlenu, a zakwit - nadmierny rozwój glonów i sinic - nocą tlen zużywa, zamiast go dostarczać.
Żerowanie przy dnie o świcie i przejrzysta woda wczesną wiosną to zjawiska normalne.
Zauważone skutki zanieczyszczenia wody, w tym śnięte ryby, wędkarz ma obowiązek zgłosić uprawnionemu do rybactwa lub służbom . Nadmierne nęcenie pogarsza bilans tlenowy, bo rozkład niezjedzonej zanęty tlen zużywa; uprawniony ma prowadzić gospodarkę z zachowaniem zasobów w równowadze biologicznej, art. 6 ust. 2 .
Jaka roślinność naczyniowa wpływa szczególnie korzystnie na zaopatrzenie wód stojących w tlen?
Zanurzona roślinność naczyniowa - rdestnice, wywłócznik, moczarka kanadyjska - prowadzi fotosyntezę pod wodą i uwalnia tlen bezpośrednio do toni. To ona decyduje o natlenieniu wód stojących.
Roślinność pływająca i wynurzona oddaje tlen głównie do atmosfery, a liście pływające dodatkowo ograniczają dostęp światła w głąb zbiornika, przez co osłabiają fotosyntezę w toni.
Łowiska z bujną roślinnością zanurzoną są stabilniejsze pod względem natlenienia, zwłaszcza latem, gdy wodom stojącym grożą przyduchy. Warto więc unikać niszczenia tych roślin - kotwiczenia łodzi w ich obrębie czy wycinania.
Pytanie dotyczy biologii wód, a nie przepisów - ochrony samej roślinności wodnej przepisy rybackie nie normują.
Dlaczego latem rybę przeznaczoną do wypuszczenia trzeba odhaczyć szczególnie szybko?
Im cieplejsza woda, tym mniej rozpuszczonego w niej tlenu, a ryba wyczerpana holem potrzebuje go najwięcej. Dlatego latem czas spędzony poza wodą decyduje o przeżyciu bardziej niż o innych porach roku.
Przepisy nie różnicują tego sezonowo, ale obowiązek pozostaje ten sam przez cały rok: rybę, której zabrać nie wolno, wypuszcza się niezwłocznie i z należytą starannością - art. 9 ust. 1 .
Z tego samego powodu latem nie przetrzymuje się ryb w płytkiej, nagrzanej siatce: przetrzymywanie powodujące cierpienie jest znęcaniem się, art. 6 ust. 1a .
Dlaczego nadmierne nęcenie może zaszkodzić wodzie?
Niezjedzona zanęta opada na dno i zaczyna się rozkładać, a rozkład zużywa tlen rozpuszczony w wodzie. W ciepłej, stojącej wodzie skutkiem bywa przyducha i śnięcie ryb, a nadmiar substancji odżywczych sprzyja zakwitom.
Uprawniony do rybactwa odpowiada za racjonalną gospodarkę rybacką, czyli wykorzystywanie możliwości wód z zachowaniem zasobów w równowadze biologicznej - art. 6 ust. 1 i 2 . Nadmierne nęcenie tę równowagę narusza.
Dlatego regulaminy okręgowe ograniczają ilość i skład zanęty na części łowisk . Zauważone skutki zanieczyszczenia wody - śnięte ryby, zmianę koloru, plamy olejowe - wędkarz ma obowiązek zgłosić.
Czy istnieje zależność między rozwojem ikry a temperaturą wody?
Tak, i to bardzo silna. Rozwój zarodka zależy od sumy ciepła, jaką ikra otrzyma - im woda cieplejsza, tym krócej trwa inkubacja. U pstrąga potokowego w 4°C wylęg pojawia się po około trzech miesiącach, a w 10°C po niespełna sześciu tygodniach.
Dlatego terminy tarła przesuwają się z roku na rok: chłodna wiosna opóźnia je, ciepła przyspiesza. Okresy ochronne wyznaczono z zapasem właśnie po to, by objąć obie sytuacje.
Stan prawny: obowiązek niezwłocznego wypuszczenia żywej ryby złowionej wbrew zakazom wynika z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rybactwie śródlądowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 883 ze zm.) . Pozostała treść opisuje zjawiska przyrodnicze, a nie przepisy.