Słownik pojęć wędkarskich - sprzęt, metody i przepisy

Wędka i zestaw

Rozporządzenie z 2023 r. określa tylko to, co składa się na wędkę. Nazwy pozostałych elementów zestawu pochodzą z praktyki wędkarskiej.

• Wędka - wędzisko o długości co najmniej 30 cm z przymocowaną do niego linką zakończoną haczykiem z przynętą, dwoma haczykami ze sztucznymi przynętami imitującymi owady albo przynętą sztuczną (§ 2 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia [1]). Materiał wędziska nie ma znaczenia.
• Feeder - wędzisko gruntowe z wymienną, elastyczną szczytówką, która sygnalizuje branie. Szczytówkę dobiera się do siły nurtu i ciężaru koszyczka.
• Kołowrotek - urządzenie do nawijania linki. Multiplikator to kołowrotek z obracającą się szpulą, której oś jest prostopadła do wędziska; w kołowrotku ze stałą szpulą linkę zbiera obracający się kabłąk.
• Plecionka - linka ze splecionych włókien, praktycznie nierozciągliwa, więc wyraźnie przenosi branie. Żyłka (monofilament) rozciąga się i amortyzuje szarpnięcia ryby. Rodzaju linki przepisy nie ograniczają.
• Przypon - odcinek linki między linką główną a haczykiem lub przynętą. Przy głęboko połkniętym haczyku przecinasz przypon jak najbliżej haczyka, zamiast go wyrywać.
• Krętlik - element z dwoma obrotowymi oczkami, wstawiany między linkę a przypon. Nie pozwala lince skręcać się przy obracającej się przynęcie.
• Spławik - sygnalizator brań. Utrzymuje przynętę na zadanej głębokości, a prawidłowo obciążony wystaje nad wodę tylko antenką. Waggler to spławik mocowany wyłącznie za dolne oczko, używany w metodzie odległościowej.
• Stil - podłużne obciążenie zestawu spławikowego zaciskane na żyłce poniżej spławika. Wyważa spławik i utrzymuje przynętę na zadanej głębokości.
• Sprężyna zanętowa i koszyczek zanętowy - elementy zestawu gruntowego, w które ugniata się zanętę, by rozmyła się przy dnie obok haczyka.
• Podpórka rolkowa - podpórka pod wędzisko przy połowie na skrócony zestaw, czyli z krótkim odcinkiem żyłki między szczytówką a przynętą.

Przynęty

Tu przepisy mówią najwięcej, a regulamin okręgu zaostrza je najczęściej.

• Przynęta naturalna - przynęta pochodzenia zwierzęcego albo roślinnego. Do zwierzęcych regulamin zalicza żywe i martwe ryby oraz inne organizmy i ich części, do roślinnych - rośliny, ich części i przetwory, a umownie także sery [2].
• Żywiec - żywa ryba użyta jako przynęta. Regulamin dopuszcza jako żywiec tylko wymienione gatunki: płoć, leszcza, wzdręgę, okonia, jazgarza, ukleję, krąpia, kiełbia i słonecznicę. Rybę na przynętę możesz wpuścić wyłącznie do wody, z której ją pozyskano (art. 7 ust. 1a ustawy o rybactwie śródlądowym [3]).
• Podrywka wędkarska - siatka do pozyskiwania ryb na przynętę, o powierzchni nie większej niż 1 m × 1 m i oczkach nie mniejszych niż 5 mm (§ 2 ust. 5 rozporządzenia [1]). Używasz jej tylko w miejscu i w czasie połowu ryb wędką (art. 7 ust. 1 ustawy).
• Przynęta sztuczna - według rozporządzenia może mieć nie więcej niż trzy haczyki, każdy z najwyżej czterema ostrzami mieszczącymi się w kole o średnicy 30 mm (§ 2 ust. 2 pkt 2 lit. c). Regulamin amatorskiego połowu ryb ogranicza ją do dwóch haczyków [2]; szerzej o tym w artykule Dwa haczyki czy trzy - ile wolno na przynęcie sztucznej.
• Sztuczna mucha - przynęta imitująca owada lub jego stadia rozwojowe. Linka może być zakończona najwyżej dwoma takimi haczykami, każdy z nie więcej niż dwoma ostrzami w kole o średnicy 30 mm (§ 2 ust. 2 pkt 2 lit. b).
• Wobler - sztuczna przynęta imitująca rybkę. Najczęściej ma ster zanurzający, który nadaje jej ruch i wyznacza głębokość pracy.
• Błystka - metalowa przynęta sztuczna. W obrotowej skrzydełko wiruje wokół osi, wahadłowa jest wygiętą blaszką, która przy prowadzeniu kołysze się na boki.
• Twister i ripper - miękkie przynęty sztuczne z ogonkiem, który faluje przy prowadzeniu. Zakłada się je zwykle na główkę jigową, czyli haczyk z wtopionym obciążeniem.
• Mormyszka - według regulaminu przynęta o jednolitym korpusie, długości do 15 mm, z wtopionym lub wlutowanym haczykiem o pojedynczym ostrzu. Na mormyszkę albo przynętę naturalną wolno pod lodem łowić dwiema wędkami, na inną przynętę sztuczną - jedną.

Metody połowu

Metody opisuje regulamin amatorskiego połowu ryb [2]. Ustawa ustala tylko górną granicę: nie więcej niż dwie wędki jednocześnie, a przy rybach łososiowatych i lipieniach - jedną (art. 8 ust. 1 pkt 11 ustawy [3]).

• Metoda gruntowa - przynęta leży na dnie albo tuż nad nim, a branie sygnalizuje szczytówka lub sygnalizator. Należy do niej feeder z koszyczkiem zanętowym.
• Metoda spławikowa - przynęta zawieszona na zadanej głębokości pod spławikiem. Jej odmianą jest metoda odległościowa z wagglerem, prowadzona kilkanaście lub kilkadziesiąt metrów od brzegu.
• Spinning - aktywne prowadzenie przynęty sztucznej. Regulamin dopuszcza przy nim jedną wędkę, a linka może być zakończona tylko jedną przynętą.
• Metoda muchowa - połów na sztuczne muchy. Regulamin wymaga przy niej kołowrotka o ruchomej szpuli i zabrania dodatkowego zewnętrznego obciążenia linki i przyponu.
• Trolling - holowanie przynęty za płynącą łodzią, także wiosłową. Regulamin dopuszcza wyłącznie przynęty sztuczne i jedną wędkę. Zasady opisuje artykuł Trolling - gdzie wolno, na ile wędek i jakie przynęty.
• Metoda podlodowa - połów spod lodu. Otwory mają średnicę do 20 cm i są oddalone od siebie co najmniej o 1 m, nie łowi się nocą, a jako przynęty nie stosuje się żywej ani martwej ryby. Ostrza haczyka muszą mieścić się w kole o średnicy 20 mm (§ 2 ust. 4 rozporządzenia [1]).
• Szarpak - ciągłe podnoszenie i opuszczanie przynęty w celu zahaczenia ryby o ciało. Zakazany poza łowieniem pod lodem (art. 8 ust. 1 pkt 12 lit. c ustawy).
• Łowiectwo podwodne - połów kuszą. Wymaga karty łowiectwa podwodnego, którą wydaje się osobie, która ukończyła 18 lat (art. 7 ust. 6 ustawy), oraz zezwolenia.

Nad wodą i przy rybie

• Przyrząd do wyjmowania haczyków i miarka - wyposażenie, które regulamin wymienia jako obowiązkowe [2]. Podbierak, mata i waga bywają obowiązkowe tylko w niektórych okręgach.
• Podbierak - siatka na obręczy i kiju, którą wyjmujesz rybę z wody. Siatka gumowana lub bezwęzłowa mniej zdziera śluz i nie kaleczy płetw.
• Siatka - worek do przechowywania ryb żywych. Musi być zanurzona w wodzie; rybę uśmierconą przechowujesz w pojemniku.
• Mata - zwilżone podłoże, na którym kładziesz rybę przy odhaczaniu i pomiarze. Chroni śluz, łuski i narządy wewnętrzne.
• Podhaczenie - zahaczenie ryby poza obrębem głowy, czyli za linią pokryw skrzelowych. Tak złowioną rybę regulamin każe wypuścić bez względu na długość.
• Śluz - wydzielina pokrywająca ciało ryby i chroniąca ją przed infekcjami. Dlatego rybę do wypuszczenia bierzesz mokrymi dłońmi.

Pojęcia z przepisów

• Karta wędkarska - dokument potwierdzający zdanie egzaminu ze znajomości zasad ochrony i połowu ryb. Wydaje ją starosta osobie, która ukończyła 14 lat (art. 7 ust. 5 i 6 ustawy o rybactwie śródlądowym [3]).
• Zezwolenie - dokument uprawnionego do rybactwa, który określa warunki połowu na jego wodach: czas, miejsce, technikę, wymiary i limity (art. 7 ust. 2 i 2a).
• Uprawniony do rybactwa - podmiot, który ma prawo do połowu ryb na danych wodach, np. władający obwodem rybackim albo właściciel gruntu pod wodami stojącymi (art. 4 ust. 1).
• Obwód rybacki - część publicznych śródlądowych wód płynących wydzielona do prowadzenia gospodarki rybackiej (art. 12 ust. 1). W obwodzie uprawniony może być tylko jeden podmiot (art. 12 ust. 5).
• Operat rybacki - dokument określający zasady racjonalnej gospodarki rybackiej w obwodzie, sporządzany przez uprawnionego do rybactwa raz na 10 lat (art. 6a ust. 1 i 2).
• Obręb ochronny - wydzielone miejsce tarła, rozwoju narybku, zimowania lub przepływu ryb, w którym połów jest zabroniony (art. 14 ust. 1 i 2). Obręb hodowlany to teren służący do chowu lub hodowli ryb; wstęp do niego wymaga uzgodnienia z uprawnionym (art. 13 ust. 2).
• Wymiar ochronny - długość, powyżej której dozwolony jest połów ryb danego gatunku (§ 6 rozporządzenia [1]). Wymiar górny działa odwrotnie: rybę dłuższą od niego trzeba wypuścić. Ustala go zezwolenie, nie rozporządzenie.
• Okres ochronny - czas, w którym nie wolno łowić ryb danego gatunku (§ 7 rozporządzenia). Pozostałe gatunki łowisz w tym czasie normalnie.
• Limit połowu - liczba lub masa ryb, które wolno zabrać w określonym czasie. Jedyny limit ustalony w rozporządzeniu to dobowy limit węgorza - 2 sztuki (§ 2 ust. 3); pozostałe, w tym dobowy limit wagowy, określa zezwolenie.
• Rejestr amatorskiego połowu ryb - zapis ryb zabranych z łowiska. Obowiązek jego prowadzenia wprowadza zezwolenie, a niewypełnienie tego obowiązku jest wykroczeniem (art. 27a ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy).
• IGO - inwazyjny gatunek obcy. Złowione ryby i raki gatunków nierodzimych, m.in. babkę byczą, czebaczka amurskiego, sumika karłowatego i raka sygnałowego, niezwłocznie uśmiercasz i nie wpuszczasz do żadnej wody (§ 8 rozporządzenia).

Woda i ryby

• Ławica - duże stado ryb, najczęściej jednego gatunku.
• Tarło - naturalny rozród ryb. Okresy ochronne przypadają zwykle na tarło danego gatunku.
• Ryby anadromiczne i katadromiczne - ryby wędrowne. Anadromiczne, jak łosoś i troć wędrowna, wpływają z morza do rzek na tarło; katadromiczne, jak węgorz, żyją w wodach słodkich, a na tarło wędrują do morza.
• Starorzecze - dawne koryto rzeki wypełnione wodą, połączone z rzeką albo od niej odcięte.
• Ostroga - budowla poprzeczna wysunięta od brzegu w głąb koryta, element regulacji rzeki.
• Przepławka - urządzenie, które pozwala rybom pokonać przegrodę w nurcie, np. jaz lub zaporę.
• Zbiornik zaporowy - jezioro powstałe w wyniku zbudowania zapory na rzece.
• Zakwit wód - zmiana barwy wody spowodowana nadmiernym rozwojem mikroorganizmów, najczęściej sinic lub glonów.

Na egzaminie

Pytania o pojęcia mają zwykle jedną pułapkę: odpowiedź, która brzmi znajomo, ale dotyczy innego elementu zestawu.

• Czym jest feeder?
• Stil to:
• Co regulamin uważa za mormyszkę?
• Co to jest wymiar górny ryby?

Przy feederze pułapką jest spławik albo krętlik z agrafką, przy stilu - przypon, a przy wymiarze górnym - pomylenie go z wymiarem ochronnym. Różnicę między wymiarem, okresem i limitem wyjaśnia artykuł Wymiar, okres ochronny i limit połowu - trzy różne rzeczy.

Stan prawny: ustawa z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rybactwie śródlądowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 883 ze zm.) [3], rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 lipca 2023 r. (Dz. U. poz. 1373) [1], Regulamin amatorskiego połowu ryb PZW [2].