Pojęcia wędkarskie dzielą się na dwie grupy. Wędkę, przynętę sztuczną, podrywkę, wymiar i okres ochronny definiuje prawo i trzeba znać dokładne brzmienie przepisu. Feeder, stil czy waggler to nazwy z praktyki: przepisy ich nie definiują, a na egzaminie trzeba wiedzieć, do czego służą.
- Wędka to wędzisko o długości co najmniej 30 cm z linką zakończoną haczykiem z przynętą albo przynętą sztuczną. Kołowrotek nie należy do tej definicji.
- Przynęta sztuczna może mieć według rozporządzenia do trzech haczyków, a regulamin okręgu bywa ostrzejszy.
- Nazwy elementów zestawu - feeder, stil, waggler, krętlik - to pojęcia z praktyki, a nie z przepisów.
- Wymiar górny i limity inne niż dobowy limit węgorza ustala zezwolenie, a nie rozporządzenie.
- Połów przez ciągłe podnoszenie i opuszczanie przynęty jest zakazany; wyjątkiem jest łowienie pod lodem.
Wędka i zestaw
Rozporządzenie z 2023 r. określa tylko to, co składa się na wędkę. Nazwy pozostałych elementów zestawu pochodzą z praktyki wędkarskiej.
- Wędka - wędzisko o długości co najmniej 30 cm z przymocowaną do niego linką zakończoną haczykiem z przynętą, dwoma haczykami ze sztucznymi przynętami imitującymi owady albo przynętą sztuczną (§ 2 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia ). Materiał wędziska nie ma znaczenia.
- Feeder - wędzisko gruntowe z wymienną, elastyczną szczytówką, która sygnalizuje branie. Szczytówkę dobiera się do siły nurtu i ciężaru koszyczka.
- Kołowrotek - urządzenie do nawijania linki. Multiplikator to kołowrotek z obracającą się szpulą, której oś jest prostopadła do wędziska; w kołowrotku ze stałą szpulą linkę zbiera obracający się kabłąk.
- Plecionka - linka ze splecionych włókien, praktycznie nierozciągliwa, więc wyraźnie przenosi branie. Żyłka (monofilament) rozciąga się i amortyzuje szarpnięcia ryby. Rodzaju linki przepisy nie ograniczają.
- Przypon - odcinek linki między linką główną a haczykiem lub przynętą. Przy głęboko połkniętym haczyku przecinasz przypon jak najbliżej haczyka, zamiast go wyrywać.
- Krętlik - element z dwoma obrotowymi oczkami, wstawiany między linkę a przypon. Nie pozwala lince skręcać się przy obracającej się przynęcie.
- Spławik - sygnalizator brań. Utrzymuje przynętę na zadanej głębokości, a prawidłowo obciążony wystaje nad wodę tylko antenką. Waggler to spławik mocowany wyłącznie za dolne oczko, używany w metodzie odległościowej.
- Stil - podłużne obciążenie zestawu spławikowego zaciskane na żyłce poniżej spławika. Wyważa spławik i utrzymuje przynętę na zadanej głębokości.
- Sprężyna zanętowa i koszyczek zanętowy - elementy zestawu gruntowego, w które ugniata się zanętę, by rozmyła się przy dnie obok haczyka.
- Podpórka rolkowa - podpórka pod wędzisko przy połowie na skrócony zestaw, czyli z krótkim odcinkiem żyłki między szczytówką a przynętą.
Przynęty
Przynęty przepisy opisują szczegółowo, a regulaminy okręgów często je dodatkowo ograniczają.
- Przynęta naturalna - przynęta pochodzenia zwierzęcego albo roślinnego. Do zwierzęcych regulamin zalicza żywe i martwe ryby oraz inne organizmy i ich części, do roślinnych - rośliny, ich części i przetwory, a umownie także sery .
- Żywiec - żywa ryba użyta jako przynęta. Część okręgów dopuszcza jako żywca tylko wybrane gatunki, np. Ciechanów: leszcza, krąpia, ukleję, płoć i kiełbia. Rybę na przynętę możesz wpuścić wyłącznie do wody, z której ją pozyskano (art. 7 ust. 1a ustawy o rybactwie śródlądowym ).
- Podrywka wędkarska - siatka do pozyskiwania ryb na przynętę, o powierzchni nie większej niż 1 m × 1 m i oczkach nie mniejszych niż 5 mm (§ 2 ust. 5 rozporządzenia ). Używasz jej tylko w miejscu i w czasie połowu ryb wędką (art. 7 ust. 1 ustawy).
- Przynęta sztuczna - według rozporządzenia może mieć nie więcej niż trzy haczyki, każdy z najwyżej czterema ostrzami mieszczącymi się w kole o średnicy 30 mm (§ 2 ust. 2 pkt 2 lit. c). Większość okręgów ogranicza ją w zezwoleniu do dwóch haczyków. Szerzej o tym w artykule Dwa haczyki czy trzy - ile wolno na przynęcie sztucznej.
- Sztuczna mucha - przynęta imitująca owada lub jego stadia rozwojowe. Linka może być zakończona najwyżej dwoma takimi haczykami, każdy z nie więcej niż dwoma ostrzami w kole o średnicy 30 mm (§ 2 ust. 2 pkt 2 lit. b).
- Wobler - sztuczna przynęta imitująca rybkę. Najczęściej ma ster zanurzający, który nadaje jej ruch i wyznacza głębokość pracy.
- Błystka - metalowa przynęta sztuczna. W obrotowej skrzydełko wiruje wokół osi, wahadłowa jest wygiętą blaszką, która przy prowadzeniu kołysze się na boki.
- Twister i ripper - miękkie przynęty sztuczne z ogonkiem, który faluje przy prowadzeniu. Zakłada się je zwykle na główkę jigową, czyli haczyk z wtopionym obciążeniem.
- Mormyszka - według regulaminu PZW przynęta o jednolitym korpusie, długości do 15 mm, z wtopionym lub wlutowanym haczykiem o pojedynczym ostrzu. Na mormyszkę albo przynętę naturalną wolno pod lodem łowić dwiema wędkami, na inną przynętę sztuczną - jedną.
Metody połowu
Metody opisuje regulamin amatorskiego połowu ryb . Ustawa ustala tylko górną granicę: nie więcej niż dwie wędki jednocześnie, a przy rybach łososiowatych i lipieniach - jedną (art. 8 ust. 1 pkt 11 ustawy ).
- Metoda gruntowa - przynęta leży na dnie albo tuż nad nim, a branie sygnalizuje szczytówka lub sygnalizator. Należy do niej feeder z koszyczkiem zanętowym.
- Metoda spławikowa - przynęta zawieszona na zadanej głębokości pod spławikiem. Jej odmianą jest metoda odległościowa z wagglerem, prowadzona kilkanaście lub kilkadziesiąt metrów od brzegu.
- Spinning - aktywne prowadzenie przynęty sztucznej. Regulamin dopuszcza przy nim jedną wędkę, a linka może być zakończona tylko jedną przynętą.
- Metoda muchowa - połów na sztuczne muchy. Regulamin wymaga przy niej kołowrotka o ruchomej szpuli i zabrania dodatkowego zewnętrznego obciążenia linki i przyponu.
- Trolling - holowanie przynęty za płynącą łodzią, także wiosłową. Regulamin dopuszcza wyłącznie przynęty sztuczne i jedną wędkę. Zasady opisuje artykuł Trolling - gdzie wolno, na ile wędek i jakie przynęty.
- Metoda podlodowa - połów spod lodu. Otwory mają średnicę do 20 cm i są oddalone od siebie co najmniej o 1 m, nie łowi się nocą, a jako przynęty nie stosuje się żywej ani martwej ryby. Ostrza haczyka muszą mieścić się w kole o średnicy 20 mm (§ 2 ust. 4 rozporządzenia ).
- Szarpak - zahaczanie ryby za ciało przez szarpanie zestawem. Ustawa zakazuje połowu przez ciągłe podnoszenie i opuszczanie przynęty; wyjątkiem jest łowienie pod lodem (art. 8 ust. 1 pkt 12 lit. c ustawy). Regulamin PZW nakazuje wypuścić rybę zahaczoną poza głową.
- Łowiectwo podwodne - połów kuszą. Wymaga karty łowiectwa podwodnego, którą wydaje się osobie, która ukończyła 18 lat (art. 7 ust. 6 ustawy), oraz zezwolenia.
Nad wodą i przy rybie
- Przyrząd do wyjmowania haczyków i miarka - wyposażenie, które regulamin wymienia jako obowiązkowe . Podbierak, mata i waga bywają obowiązkowe tylko w niektórych okręgach.
- Podbierak - siatka na obręczy i kiju, którą wyjmujesz rybę z wody. Siatka gumowana lub bezwęzłowa mniej zdziera śluz i nie kaleczy płetw.
- Siatka - worek do przechowywania ryb żywych. Musi być zanurzona w wodzie; rybę uśmierconą przechowujesz w pojemniku.
- Mata - zwilżone podłoże, na którym kładziesz rybę przy odhaczaniu i pomiarze. Chroni śluz, łuski i narządy wewnętrzne.
- Podhaczenie - zahaczenie ryby poza obrębem głowy, czyli za linią pokryw skrzelowych. Tak złowioną rybę regulamin każe wypuścić bez względu na długość.
- Śluz - wydzielina pokrywająca ciało ryby i chroniąca ją przed infekcjami. Dlatego rybę do wypuszczenia bierzesz mokrymi dłońmi.
Pojęcia z przepisów
- Karta wędkarska - dokument potwierdzający zdanie egzaminu ze znajomości zasad ochrony i połowu ryb. Wydaje ją starosta osobie, która ukończyła 14 lat (art. 7 ust. 5 i 6 ustawy o rybactwie śródlądowym ).
- Zezwolenie - dokument uprawnionego do rybactwa, który określa warunki połowu na jego wodach: czas, miejsce, technikę, wymiary i limity (art. 7 ust. 2 i 2a).
- Uprawniony do rybactwa - podmiot, który ma prawo do połowu ryb na danych wodach, np. władający obwodem rybackim albo właściciel gruntu pod wodami stojącymi (art. 4 ust. 1).
- Obwód rybacki - część publicznych śródlądowych wód płynących wydzielona do prowadzenia gospodarki rybackiej (art. 12 ust. 1). W obwodzie uprawniony może być tylko jeden podmiot (art. 12 ust. 5).
- Operat rybacki - dokument określający zasady racjonalnej gospodarki rybackiej w obwodzie, sporządzany przez uprawnionego do rybactwa raz na 10 lat (art. 6a ust. 1 i 2).
- Obręb ochronny - wydzielone miejsce tarła, rozwoju narybku, zimowania lub przepływu ryb, w którym połów jest zabroniony (art. 14 ust. 1 i 2). Obręb hodowlany to teren służący do chowu lub hodowli ryb; wstęp do niego wymaga uzgodnienia z uprawnionym (art. 13 ust. 2).
- Wymiar ochronny - długość, powyżej której dozwolony jest połów ryb danego gatunku (§ 6 rozporządzenia ). Wymiar górny działa odwrotnie: rybę dłuższą od niego trzeba wypuścić. Ustala go zezwolenie, nie rozporządzenie.
- Okres ochronny - czas, w którym nie wolno łowić ryb danego gatunku (§ 7 rozporządzenia). Inne gatunki wolno w tym czasie łowić.
- Limit połowu - liczba lub masa ryb, które wolno zabrać w określonym czasie. Jedyny limit ustalony w rozporządzeniu to dobowy limit węgorza - 2 sztuki (§ 2 ust. 3); pozostałe, w tym dobowy limit wagowy, określa zezwolenie.
- Rejestr amatorskiego połowu ryb - zapis ryb zabranych z łowiska. Obowiązek jego prowadzenia wprowadza zezwolenie, a niewypełnienie tego obowiązku jest wykroczeniem (art. 27a ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy).
- IGO - inwazyjny gatunek obcy z listy unijnej albo krajowej, np. czebaczek amurski, sumik karłowaty czy rak sygnałowy. Złowione ryby i raki gatunków nierodzimych wymienionych w § 8 rozporządzenia - także babkę byczą, której na tych listach nie ma - niezwłocznie uśmiercasz i nie wpuszczasz do żadnej wody.
Woda i ryby
- Ławica - duże stado ryb, najczęściej jednego gatunku.
- Tarło - naturalny rozród ryb. Okresy ochronne przypadają zwykle na tarło danego gatunku.
- Ryby anadromiczne i katadromiczne - ryby wędrowne. Anadromiczne, jak łosoś i troć wędrowna, wpływają z morza do rzek na tarło; katadromiczne, jak węgorz, żyją w wodach słodkich, a na tarło wędrują do morza.
- Starorzecze - dawne koryto rzeki wypełnione wodą, połączone z rzeką albo od niej odcięte.
- Ostroga - budowla poprzeczna wysunięta od brzegu w głąb koryta, element regulacji rzeki.
- Przepławka - urządzenie, które pozwala rybom pokonać przegrodę w nurcie, np. jaz lub zaporę.
- Zbiornik zaporowy - jezioro powstałe w wyniku zbudowania zapory na rzece.
- Zakwit wód - zmiana barwy wody spowodowana nadmiernym rozwojem mikroorganizmów, najczęściej sinic lub glonów.
Na egzaminie
W pytaniach o pojęcia błędne odpowiedzi opisują zwykle inny element zestawu.
Przy feederze pułapką jest spławik albo krętlik z agrafką, przy stilu - przypon, a przy wymiarze górnym - pomylenie go z wymiarem ochronnym. Różnicę między wymiarem, okresem i limitem wyjaśnia artykuł Wymiar, okres ochronny i limit połowu - trzy różne rzeczy.
Najczęściej zadawane pytania
Czym w praktyce i przepisach różni się przypon strzałowy od zwykłego przyponu haczykowego?
Przypon haczykowy to końcowy, zazwyczaj cieńszy lub odporny na przegryzienie (stalowy, wolframowy, fluorocarbonowy) odcinek linki łączący haczyk z żyłką główną. Przypon strzałowy (shockleader) to kilkunastometrowy odcinek mocniejszej żyłki lub plecionki dowiązany na końcu żyłki głównej, który przyjmuje przeciążenie podczas dalekiego rzutu ciężkim koszyczkiem lub ciężarkiem karpiowym.
Żaden z tych elementów nie zmienia kwalifikacji prawnej zestawu, o ile na końcu linki znajduje się przepisowa liczba haczyków zgodna z § 2 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia .
Czym jest feeder?
Feeder to wędzisko gruntowe z wymienną, elastyczną szczytówką. To ona sygnalizuje branie: napięta żyłka przenosi na nią każdy kontakt ryby z przynętą.
Szczytówki dobiera się do siły nurtu i ciężaru koszyczka - im mocniejszy prąd i cięższy zestaw, tym sztywniejsza szczytówka. Zestaw prowadzi się z napiętą żyłką, a wędzisko układa na podpórkach prostopadle albo równolegle do brzegu, zależnie od wiatru i nurtu.
Od klasycznej wędki gruntowej feeder odróżnia właśnie ta wyodrębniona szczytówka; krętlik z agrafką i spławik to elementy zestawu, a nie wędzisko.
Do czego w wędkarstwie podlodowym i spławikowym służy gruntomierz?
Gruntomierz to specjalny ciężarek (z korkową podkładką lub klipsem) zakładany tymczasowo na haczyk przed rozpoczęciem łowienia w celu dokładnego zmierzenia głębokości wody w miejscu nęcenia.
Precyzyjne wygruntowanie stanowiska pozwala ustawić spławik tak, aby przynęta spoczywała tuż nad dnem albo stykała się z nim, co decyduje o skuteczności połowu leszczy, linów i płoci.
Co regulamin uważa za mormyszkę?
Za mormyszkę regulamin uważa przynętę o jednolitym korpusie - dowolnego kształtu i koloru - o długości nie większej niż 15 mm, z wtopionym lub wlutowanym haczykiem o pojedynczym ostrzu .
Definicja ma skutek praktyczny: na mormyszkę albo przynętę naturalną wolno pod lodem łowić na dwie wędki, a na inną przynętę sztuczną - tylko na jedną.
Pojedyncze ostrze i zatopiony haczyk ograniczają ryzyko podhaczania ryb, które zimą stoją pod lodem gęstymi stadami. Przynęta niespełniająca tych warunków jest po prostu zwykłą przynętą sztuczną.
To wymóg regulaminu amatorskiego połowu ryb PZW, czyli warunek zezwolenia wydanego przez użytkownika wód (uprawnionego do rybactwa) - nie przepis ustawy o rybactwie śródlądowym ani rozporządzenia. Na wodach innego użytkownika obowiązuje to, co stanowi jego zezwolenie.
Co to jest wymiar górny ryby?
Wymiar górny to długość, powyżej której ryby nie wolno zabrać - rybę większą trzeba wypuścić, choć spełnia wymiar ochronny. Działa więc odwrotnie niż wymiar ochronny: ten chroni najmniejsze osobniki, wymiar górny największe.
Sens jest hodowlany. Największe samice składają najwięcej ikry, a ich potomstwo ma najlepsze szanse, więc pozostawienie ich w wodzie utrzymuje tarło.
Przepisy krajowe wymiaru górnego nie ustanawiają - wprowadza go zezwolenie uprawnionego do rybactwa jako warunek połowu, art. 7 ust. 2a , i regulamin okręgu . Wartości bywają różne dla tego samego gatunku na sąsiednich wodach.
Stan prawny: ustawa z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rybactwie śródlądowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 883 ze zm.) , rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 lipca 2023 r. (Dz. U. poz. 1373) , Regulamin amatorskiego połowu ryb PZW .