Co zrobić z rybą niewymiarową lub w okresie ochronnym

Rybę niewymiarową albo złowioną w okresie ochronnym wypuszcza się niezwłocznie do tego samego łowiska, z zachowaniem niezbędnej staranności (art. 9 ust. 1 ustawy o rybactwie śródlądowym [1]). Nie ma tu miejsca na uznanie: przepis jest nakazem, a jego niewykonanie jest osobnym wykroczeniem, karanym tak samo jak sam nielegalny połów.

Jeden wyjątek działa dokładnie odwrotnie — gatunków obcych i inwazyjnych wypuszczać nie wolno.

Co dokładnie nakazuje przepis

Ryby złowione z naruszeniem przepisów art. 8 ust. 1 pkt 1–3a, jeżeli są żywe, niezwłocznie wypuszcza się do tego samego łowiska, z zachowaniem niezbędnej staranności.

Odesłanie obejmuje cztery przypadki: połów wbrew przepisom o ochronie przyrody (pkt 1), ryby o wymiarach ochronnych (pkt 2), ryby w okresie ochronnym (pkt 3) oraz połów z naruszeniem limitu (pkt 3a). Ostatni punkt bywa pomijany — ryba ponad limit podlega temu samemu nakazowi co niewymiarowa.

Każde z trzech określeń w tym zdaniu ma praktyczne znaczenie:

• niezwłocznie — od razu po stwierdzeniu, bez ważenia, bez sesji zdjęciowej, bez odkładania „na później”;
• do tego samego łowiska — tam, gdzie ją złowiłeś, a nie do wiadra, sadzyka, innego zbiornika ani do domu;
• z zachowaniem niezbędnej staranności — tak, żeby miała szansę przeżyć; sposób opisujemy niżej.

Kolejność decyzji, zanim ryba trafi do siatki

1. Rozpoznaj gatunek. Zanim zmierzysz, ustal, co trzymasz — od tego zależy, jaki wymiar i jaki okres Cię obowiązuje.
2. Sprawdź okres ochronny. Jeżeli gatunek jest teraz chroniony, długość nie ma znaczenia: ryba wraca do wody.
3. Zmierz rybę. Od początku zamkniętego pyska do końca najdłuższego promienia płetwy ogonowej (§ 6 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia [2]). Nie do rozwidlenia ogona — różnica sięga 2–3 cm.
4. Porównaj z wymiarem z zezwolenia, a jeśli okręg go nie ustanowił — z krajowym z § 6. Pamiętaj o wymiarze górnym tam, gdzie okręg go wprowadził.
5. Sprawdź limit — dobowy, a w części okręgów także tygodniowy, miesięczny lub roczny, i czy nie jest łączony dla grupy gatunków.

Dopiero ryba, która przeszła wszystkie pięć sprawdzeń, może trafić do siatki.

Nad wodą: regulaminy okręgowe [3] traktują rybę umieszczoną w siatce jako przeznaczoną do zabrania. „Wrzuciłem do siatki, żeby zmierzyć spokojnie” trudno pogodzić z nakazem z art. 9 ust. 1, który każe wypuścić rybę niezwłocznie — mierzysz nad wodą i decydujesz od razu.

Jak wypuścić, żeby ryba przeżyła

„Niezbędna staranność” nie jest zdefiniowana w ustawie, ale w praktyce sprowadza się do kilku rzeczy:

• Mokre dłonie. Sucha ręka zdziera śluz, który chroni rybę przed zakażeniem.
• Ryba nad wodą albo na mokrej macie. Nie na piasku, kamieniach ani trawie.
• Poziomo, z podparciem brzucha. Duża ryba trzymana pionowo za żuchwę uszkadza sobie kręgosłup i narządy wewnętrzne własnym ciężarem.
• Nigdy za skrzela. Blaszki skrzelowe są delikatne i silnie ukrwione, a ich uszkodzenie istotnie obniża szanse ryby na przeżycie.
• Haczyk wypinany narzędziem. Przyrząd do wyjmowania haczyków skraca czas i ogranicza uszkodzenia. Przy haczyku połkniętym głęboko przetnij przypon tuż przy pysku zamiast wyrywać.
• Krótko poza wodą. Im mniej czasu ryba spędzi w powietrzu, tym większa szansa na przeżycie.
• Przytrzymaj w nurcie przed puszczeniem, aż odzyska równowagę i sama odpłynie.

Część okręgów wpisuje te zasady wprost do regulaminu: Kielce wymagają na łowiskach „złów i wypuść” posiadania podbieraka oraz przyrządu do wyjmowania haczyków, Ciechanów nakłada obowiązek posiadania podbieraka podczas całego wędkowania, a Jelenia Góra — na wodach krainy pstrąga i lipienia.

Gatunki obce: nakaz odwrotny

Przy rybach i rakach z gatunków nierodzimych przepis działa w drugą stronę. Złowione okazy należy niezwłocznie uśmiercić i nie można ich wpuszczać ani do łowiska, w którym je złowiono, ani do innych wód (§ 8 rozporządzenia [2]).

Rozporządzenie wymienia w szczególności babkę byczą, babkę łysą, babkę rurkonosą, babkę szczupłą, czebaczka amurskiego, sumika czarnego, sumika karłowatego i trawiankę, a spośród raków — raka luizjańskiego, marmurkowego, pręgowatego i sygnałowego.

Pomyłka w tę stronę jest kosztowna podwójnie: wypuszczenie gatunku inwazyjnego narusza § 8, a uśmiercenie rodzimej ryby wziętej za inwazyjną narusza art. 9 ust. 1.

Czym grozi zatrzymanie takiej ryby

Ustawa opisuje tu dwa odrębne naruszenia, wymienione w osobnych punktach tego samego przepisu:

• sam połów — art. 27b ust. 1 pkt 1, kara ograniczenia wolności albo grzywna nie niższa niż 200 zł;
• niewykonanie nakazu wypuszczenia — art. 27b ust. 1 pkt 5, ta sama sankcja.

O tym, jak zakwalifikować konkretny czyn i jaką karę wymierzyć, rozstrzyga sąd w postępowaniu w sprawach o wykroczenia.

Do tego sąd może orzec nawiązkę od pięciokrotnej do dwudziestokrotnej wartości ryb, przepadek sprzętu oraz odebranie karty wędkarskiej na co najmniej 12 miesięcy, do czasu ponownego zdania egzaminu.

Na egzaminie

• Jaki jest wymiar ochronny szczupaka?
• Jaki jest okres ochronny sandacza?
• Jaki jest wymiar ochronny wzdręgi?

Pytania z tego obszaru sprawdzają najczęściej sposób mierzenia i nakaz z art. 9. Zapamiętaj trzy słowa: niezwłocznie, do tego samego łowiska, z niezbędną starannością.

Sprawdź w swoim okręgu

Nakaz wypuszczenia jest krajowy i wszędzie taki sam — okręgowe jest to, kiedy ryba w ogóle podlega wypuszczeniu. Wymiar, według którego oceniasz szczupaka, w żadnym z 40 okręgów ustanawiających go dla całego swojego terenu nie wynosi krajowych 45 cm, lecz od 50 do 60 cm; 31 okręgów dokłada wymiar górny, więc rybę zbyt dużą również wypuszcza się z mocy zezwolenia. Do tego dochodzą obowiązki sprzętowe ułatwiające wypuszczanie — podbierak w Ciechanowie i na wodach górskich Jeleniej Góry, podbierak z przyrządem do wyjmowania haczyków na łowiskach „złów i wypuść” w Kielcach.

Stan prawny: ustawa z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rybactwie śródlądowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 883 ze zm.) [1], rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 lipca 2023 r. (Dz. U. poz. 1373) [2], regulaminy okręgów PZW na 2026 r. [3]