W ciągu roku zmieniają się temperatura wody, natlenienie, dostępność pokarmu i miejsca, w których przebywają ryby. Od tego zależy ich aktywność, ale brań nie gwarantuje żadna pora roku. Sezonu aktywności ryb nie należy też mylić z okresem ochronnym.
Sezon aktywności to nie okres ochronny
Okres ochronny to przepis: określa gatunek i daty, a jego naruszenie jest wykroczeniem. Sezon aktywności to obserwacja przyrodnicza: kiedy ryby żerują intensywniej, a kiedy mniej.
Te okresy często się pokrywają. Szczupak żeruje wczesną wiosną, gdy jest chroniony (1 stycznia - 30 kwietnia). Miętus jest najaktywniejszy w mroźne noce, w czasie swojego okresu ochronnego (1 grudnia - koniec lutego) . Kalendarz brań trzeba więc zawsze porównać z okresami ochronnymi.
Cztery pory roku w wodzie
Wiosna. Woda ogrzewa się od płycizn, tam też najpierw pojawia się pokarm. Wiele gatunków podchodzi na płytkie, nasłonecznione miejsca i szykuje się do tarła. Równocześnie wiosna to sezon zakazów: okresy ochronne drapieżników, a w wielu okręgach także zakazy żywca i ograniczenia przynęt spinningowych.
Lato. Woda jest najcieplejsza i ma najmniej tlenu, a głębokie jeziora dzielą się na warstwy. Ryby częściej żerują nocą i o świcie, a w upał trzymają się miejsc chłodniejszych: głębi, cienia, dopływów, prądu. Latem zdarza się przyducha, a rybę przeznaczoną do wypuszczenia trzeba odhaczać szczególnie szybko.
Jesień. Woda stygnie i się miesza, natlenienie rośnie, a ryby żerują przed zimą. Drobnica schodzi z płycizn, drapieżniki idą za nią. Jesienią zaczynają się też okresy ochronne łososia, troci, pstrąga potokowego, siei i sielawy.
Zima. Przemiana materii zwalnia, ryby ograniczają ruch i gromadzą się w miejscach o stabilnej temperaturze. Pod lodem dochodzi ryzyko przyduchy zimowej, zwłaszcza w płytkich, zamulonych zbiornikach przykrytych śniegiem.

Dlaczego jeden kalendarz nie pasuje do całej Polski
Te same miesiące wyglądają inaczej w potoku górskim, w nizinnej rzece, w płytkim stawie i w zbiorniku zaporowym. Woda płynąca reaguje na opady, stojąca - na nasłonecznienie i wiatr. Zbiornik zaporowy dodatkowo zależy od zrzutów.
Dlatego ogólnopolskie "kalendarze brań" mają wartość co najwyżej poglądową, a Twoje własne zapiski z jednego łowiska są dokładniejsze.
Nad wodą: zapisuj także wyjazdy bez brań. Kalendarz, w którym są wyłącznie udane dni, zawsze potwierdzi każdą teorię.
Jak prowadzić własny kalendarz obserwacji
Wystarczy kilka pól w notatniku albo arkuszu:
| Co zapisać | Po co |
|---|---|
| data, godziny łowienia | porównywalność między sezonami |
| temperatura wody i powietrza | najważniejszy czynnik zmian w wodzie |
| stan wody i przejrzystość | tłumaczy większość "dziwnych" dni |
| wiatr, zachmurzenie, opad | kontekst, nie prognoza |
| metoda, przynęta, miejsce | co faktycznie robiłeś |
| efekt, w tym brak brań | dni bez brań też się liczą |
Po dwóch sezonach zobaczysz zależności specyficzne dla swojej wody.
Sezon a obowiązki
Z porą roku zmieniają się też przepisy: okresy ochronne, okręgowe zakazy metod (wiosna), zasady połowu z lodu (zima), ograniczenia nocne i po zarybieniach (jesień). Sprawdź je przed każdym wyjazdem.
Na egzaminie
- Która ryba trze się zimą, od grudnia do lutego?
- Dlaczego okres ochronny łososia obejmuje październik-grudzień?
- Czy istnieje zależność między rozwojem ikry a temperaturą wody?
- Które zjawiska są objawem pogorszenia się warunków tlenowych w zbiorniku?
Egzamin pyta o biologię ryb i o daty okresów ochronnych z rozporządzenia. Daty trzeba znać na pamięć.
Najczęściej zadawane pytania
Jak jesienne ochłodzenie i mieszanie się wody (cyrkulacja jesienna) zmienia stanowiska ryb w głębokim jeziorze?
Latem w głębokich jeziorach utrzymuje się uwarstwienie termiczne (stratyfikacja), a przydenna warstwa poniżej termokliny bywa pozbawiona tlenu. Jesienią, gdy powierzchniowa woda ochładza się do około 4-8°C i wiatr miesza cały słup wody, tlen dociera aż do najgłębszych rynien.
Drobnica karpiowata (płoć, leszcz, krąp) zbiera się wtedy w duże zimowiska na głębokich blatach i stokach, a za nią schodzą duże szczupaki, sandacze i okonie.
Która ryba trze się zimą, od grudnia do lutego?
Miętus trze się w środku zimy, w wodzie o temperaturze bliskiej zeru. Należy do rodziny miętusowatych z rzędu dorszokształtnych i ma charakterystyczny pojedynczy wąsik na brodzie.
Inne ryby trą się w cieplejszej porze roku: sandacz i brzana wiosną, lin późną wiosną i latem, przy wodzie powyżej 18°C.
Okres ochronny miętusa trwa od 1 grudnia do końca lutego - § 7 ust. 1 pkt 7 - z wyjątkiem Odry od ujścia Warty do granicy z wodami morskimi. Wymiar wynosi 25 cm, a na tym odcinku Odry 30 cm, § 6 ust. 1 pkt 11.
Dlaczego okres ochronny łososia obejmuje październik-grudzień?
Jesienią łosoś wchodzi z morza do rzek i składa ikrę na żwirowym dnie górnych odcinków. Okres ochronny obejmuje więc porę tarła, gdy ryby gromadzą się na tarliskach i są najłatwiejsze do przełowienia - choć dokładny termin tarła zależy od rzeki i roku.
Ochrona nie obejmuje całej wędrówki z morza, która zaczyna się wcześniej, latem: w tym czasie łososia wolno łowić z zachowaniem wymiaru. W dolnej Wiśle termin jest inny, bo tam ochrona przypada na zimowe zgrupowania ryb pod barierą we Włocławku.
Okres ochronny trwa od 1 października do 31 grudnia - § 7 ust. 1 pkt 6 lit. c - a w Wiśle poniżej zapory we Włocławku od 1 grudnia do końca lutego, lit. b. Poza tym okresem obowiązuje wymiar 35 cm, § 6 ust. 1 pkt 10.
Dla porównania: szczupak jest chroniony od 1 stycznia do 30 kwietnia (§ 7 ust. 1 pkt 13 ), a połów w okresie ochronnym to wykroczenie z art. 27b ust. 1 pkt 1 - nie tylko mandat, ale i możliwy przepadek sprzętu.
Dlaczego w zimnej wodzie późną jesienią i zimą należy ograniczyć wartość odżywczą i ilość podawanej zanęty?
Ryby są organizmami zmiennocieplnymi, więc w zimnej wodzie ich metabolizm i trawienie wyraźnie zwalniają, a ryby potrzebują mniej pokarmu niż latem.
Obfite nęcenie grubą, sycącą zanętą z dużą ilością kukurydzy lub pelletu w zimnej wodzie łatwo nasyca nieliczne żerujące ryby i może zatrzymać brania, a niezjedzona mieszanka zalega na dnie. Zimą stosuje się ciemne, drobnoziarniste zanęty z dodatkiem ziemi lub gliny i niewielką ilością pinki bądź jokersa.
Dlaczego wiosenne otwarcie sezonu szczupakowego 1 maja na Mazurach wygląda zupełnie inaczej niż w południowo-zachodniej Polsce?
Choć ustawowy okres ochronny szczupaka kończy się w całym kraju tego samego dnia (30 kwietnia - § 7 ust. 1 pkt 13 ), fenologiczna wiosna nad głębokimi jeziorami Pojezierza Mazurskiego i Suwalskiego przychodzi o 2-3 tygodnie później niż nad starorzeczami Odry na Dolnym Śląsku.
Na początku maja w chłodnych, głębokich jeziorach północy szczupaki często dopiero kończą odpoczynek potarłowy w płytkich zatokach, podczas gdy w cieplejszych wodach zachodniej Polski zdążyły się już rozejść na głębsze stoki.
Stan prawny: rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 lipca 2023 r. (Dz. U. poz. 1373) . Opisy sezonowej aktywności ryb są obserwacjami przyrodniczymi, a nie zapowiedzią wyników połowu.