Inwazyjne gatunki obce (IGO) ryb w Polsce – co powinien wiedzieć wędkarz?

Nie wszystkie ryby występujące w polskich wodach są gatunkami rodzimymi. Gatunek obcy to gatunek przeniesiony przez człowieka poza obszar swojego naturalnego zasięgu. Może do tego dojść zarówno w sposób zamierzony, jak i niezamierzony, m.in. wskutek uwolnienia ryb do środowiska, ucieczki z hodowli, zawleczenia wraz z materiałem zarybieniowym lub rozprzestrzeniania się po wcześniejszym wprowadzeniu.

Nie każdy gatunek obcy jest jednak gatunkiem inwazyjnym.

Czym są inwazyjne gatunki obce (IGO)?

Gatunek obcy to żywy organizm wprowadzony przez człowieka poza jego naturalny zasięg. Pojęcie to obejmuje również jego części, gamety, jaja i inne formy zdolne do przeżycia i rozmnażania.

Inwazyjny gatunek obcy (IGO) to gatunek obcy, którego wprowadzenie lub rozprzestrzenianie się zagraża bioróżnorodności i związanym z nią usługom ekosystemowym lub oddziałuje na nie w niepożądany sposób.

Nie wszystkie IGO znajdują się jednak na oficjalnych wykazach IGO stwarzających zagrożenie dla Unii Europejskiej lub Polski. Wykazy te obejmują gatunki, wobec których zdecydowano o podjęciu skoordynowanych działań na poziomie unijnym lub krajowym.

Jak gatunki obce trafiają do polskich wód?

Do najczęstszych przyczyn należą:

• celowe lub przypadkowe uwalnianie ryb do środowiska,
• porzucanie ryb ozdobnych i akwariowych,
• ucieczki ryb z hodowli,
• zawlekanie gatunków wraz z materiałem zarybieniowym,
• przemieszczanie gatunków przez nowe korytarze inwazyjne,
• dalsze rozprzestrzenianie się gatunków wcześniej wprowadzonych na innych obszarach.

Polskie przepisy wprowadzają zakaz wprowadzania gatunków obcych do środowiska oraz ich przemieszczania w środowisku. Od zakazu istnieją wyjątki określone w przepisach dotyczących m.in. rybactwa śródlądowego, rybołówstwa morskiego oraz akwakultury.

Wśród ryb do wyjątków należą m.in. głowacica (Hucho hucho) występująca w określonych rzekach i ich dopływach oraz karp (Cyprinus carpio) w jeziorach i zbiornikach zaporowych, pod warunkiem spełnienia wymagań określonych w przepisach. W innych przypadkach potrzebne są odpowiednie zezwolenia.

Ryby inwazyjne obce

W przypadku IGO obowiązują przepisy dotyczące gatunków obcych. Po odłowieniu takiej ryby nie wolno jej uwalniać z powrotem do wody ani przenosić do innego akwenu.

Dla IGO stwarzających zagrożenie dla Unii Europejskiej lub Polski obowiązują dodatkowe zakazy dotyczące m.in.:

• przywozu i wywozu,
• transportu,
• przetrzymywania,
• chowu i hodowli,
• wprowadzania do obrotu,
• wykorzystywania,
• wymiany.

Lista IGO ryb stwarzających zagrożenie dla Unii Europejskiej

Na aktualnym wykazie unijnym znajdują się:

• bass słoneczny (Lepomis gibbosus),
• czebaczek amurski (Pseudorasbora parva),
• gambuzja kropkowana (Gambusia holbrooki),
• gambuzja pospolita (Gambusia affinis),
• moron biały (Morone americana),
• sumik czarny (Ameiurus melas),
• sumik koralowy (Plotosus lineatus),
• trawianka (Perccottus glenii),
• Channa argus.

Nie wszystkie wymienione gatunki zostały stwierdzone w polskich wodach. Część z nich jest natomiast dostępna na krajowym rynku zoologicznym.

IGO ryb stwarzające zagrożenie dla Polski

Na krajowej liście IGO ryb stwarzających zagrożenie dla Polski znajduje się sumik karłowaty (Ameiurus nebulosus).

Nie wypuszczaj ryb do innego akwenu

Wędkarz nie powinien samodzielnie przenosić ryb pomiędzy zbiornikami. Dotyczy to również gatunków obcych, ryb ozdobnych oraz odmian hodowlanych.

Nie należy:

• wypuszczać złowionych ryb w innym zbiorniku,
• przenosić ryb, ikry lub narybku między łowiskami,
• uwalniać ryb akwariowych i ozdobnych,
• przenosić ryb przynętowych między akwenami,
• samodzielnie zarybiać wód,
• wylewać wody z pojemników transportowych do innego akwenu.

Należy pamiętać, że nawet ryby pochodzące z hodowli lub odmiany ozdobne nie powinny być uwalniane do wód otwartych.

Odpowiedzialne korzystanie ze sprzętu

Ryby nie są jedynym zagrożeniem związanym z przemieszczaniem się między łowiskami. W wodzie, mule i wilgotnych fragmentach roślin mogą znajdować się organizmy, które również mogą zostać przeniesione do nowego akwenu.

Dlatego po zakończeniu połowów warto:

1. opróżnić sprzęt z wody,
2. usunąć muł, rośliny i inne pozostałości,
3. dokładnie oczyścić podbierak, siatkę, matę, pojemniki i pozostały sprzęt,
4. pozostawić sprzęt do całkowitego wyschnięcia przed użyciem w innym akwenie.

Co zrobić po złowieniu podejrzanej ryby?

Jeżeli podejrzewasz, że złowiona ryba może być IGO:

• wykonaj zdjęcie,
• zanotuj miejsce połowu,
• nie przenoś ryby do innego akwenu,
• skontaktuj się z gospodarzem łowiska lub właściwym regionalnym dyrektorem ochrony środowiska.

Zgodnie z art. 15 ustawy o gatunkach obcych, każdy, kto stwierdzi obecność IGO stwarzającego zagrożenie dla Unii Europejskiej lub Polski, ma obowiązek niezwłocznego zgłoszenia tego faktu właściwemu organowi (np. regionalnemu dyrektorowi ochrony środowiska).

Odpowiedzialne wędkarstwo

Ochrona polskich wód nie polega na samodzielnym zwalczaniu każdej nietypowej ryby. Najważniejsze jest ograniczanie dalszego rozprzestrzeniania gatunków obcych, prawidłowe rozpoznanie oraz przekazywanie informacji odpowiednim osobom lub instytucjom.

Nie przenoś ryb, nie wypuszczaj ich do innych akwenów i zawsze czyść oraz susz sprzęt po zakończeniu połowów.

Podstawa prawna i źródła

• Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o gatunkach obcych,
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1143/2014 z dnia 22 października 2014 r. w sprawie działań zapobiegawczych i zaradczych w odniesieniu do wprowadzania i rozprzestrzeniania inwazyjnych gatunków obcych,
• Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 2022 r. w sprawie listy inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Unii i listy inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Polski, działań zaradczych oraz środków mających na celu przywrócenie naturalnego stanu ekosystemów,
• Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2025/1422 z dnia 17 lipca 2025 r. zmieniające rozporządzenie wykonawcze (UE) 2016/1141 w celu aktualizacji wykazu inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Unii,
• Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 16 listopada 2012 r. w sprawie wykazu gatunków ryb uznanych za nierodzime i wykazu gatunków ryb uznanych za rodzime oraz warunków wprowadzania gatunków ryb uznanych za nierodzime, dla których nie jest wymagane zezwolenie na wprowadzenie.

Stan prawny i wykazy IGO mogą ulegać zmianom. Przed podjęciem działań należy sprawdzić aktualne przepisy i wykazy.